Czwartek 20 Listopada 2014, Imieniny: Anatol, Edmund,
Feliks, Jeron,
Oktawiusz,
S�dzimir
Poniedziałek, 02 marca 2009. Imieniny: Halszki, Heleny, Karola
A A A
FAIL (the browser should render some flash content, not this).
FAIL (the browser should render some flash content, not this).
Wybitni Gorliczanie
Redaktor: Piotr Moroch    12.05.2009. Drukuj Powiadom Znajomego

Wybierz osob:

w. Jadwiga Królowa

Urodzia si w 1374 r. i bya trzeci i najmodsz córk Ludwika Wgierskiego i Elbiety Boniaczki. Jej pradziadkiem by Wadysaw okietek, a krewnym w. Ludwik, biskup z Tuluzy. W 1384 r. zostaa królow Polski. W 1386 r., wyrzekajc si osobistego szczcia, dla dobra pastwa i religii katolickiej, która gorco wyznawaa, staa si on Wadysawa Jagiey. Za spraw tego maestwa doszo do powstania najwikszego pastwa ówczesnej Europy, pastwa, które zamao potg krzyack i wyznaczao kierunki polityczne w Europie rodkowej przez nastpne trzysta lat. W roku 1387 Jadwiga dokonaa przyczenia Ziemi Halickiej do Polski. Dziki niej odnowiono Akademi Krakowsk nazwan Uniwersytetem Jagielloskim. Wiele razy przebywaa w Bieczu, który od 1311 r. nalea do królewskich dóbr stoowych. Lubia tu przyjeda ze wzgldu na pikno miasta i okolic, a moe te po trosze ze wzgldu na to, e Biecz lea na szlaku wgierskim i std blisko byo ju do rodzinnej Budy. Po raz pierwszy bya w miecie 8 VI 1386 r. Wówczas to wydany zosta dokument, w którym król zezwala na odbywanie targów w pobliskim Dbowcu przez tydzie Zielonych wit. Ponownie Biecz nawiedzi królewski orszak w 1388 r. Kolejne wizyty odbyy si w 1389, 1390 i 1394 r. W 1393 r. królowa Jadwiga na prob bieckich rajców wydaa dokument potwierdzajcy nadanie miastu prawa magdeburskiego przez Kazimierza Wielkiego w 1363 r. Najwikszym darem królowej dla Biecza byo ufundowanie 26 VII 1395 r. szpitala i kocioa w. Ducha dla tego miasta - na ich utrzymanie królowa przekazaa czynsz z poowy ani miejskiej. Zmara w 1399 r. Królowa Jadwiga syna z dobroci i wraliwoci na bied i cierpienie. W 1997 r. zostaa kanonizowana przez Jana Pawa II w Krakowie.

Marcin Kromer

Jest to jedna z najwietniejszych osobistoci zwizanych z Ziemi Gorlick. Urodzi si w 1512 r. w Bieczu w bogatej rodzinie mieszczaskiej i by najstarszym z piciorga dzieci Kromerów. Do pierwszej szkoy Marcin uczszcza w Bieczu, a w wieku 16 lat zapisa si do Akademii Krakowskiej. W 1530 r. uzyska stopie bakaarza nauk wyzwolonych i filozofii. Po studiach przez trzy lata pozosta w Krakowie obracajc si gównie w rodowisku literackim. W 1533 r. dziki podkanclerzemu koronnemu Janowi Chojeskiemu przyjty zosta do kancelarii królewskiej, co spowodowao, e przeniós si do Wilna. Tu redagowa listy i dokumenty królewskie oraz trudni si przekadem pisarzy staroytnych. Przeoy w tym czasie "Aurea Carmina" Pitagorasa i "Poema elegantissimum" Phocilidesa. Jego zainteresowania nie ograniczay si tylko do literatury - zajmowa si równie muzyk, wydajc w Krakowie "Mucicae elementa" w 1532 r. i "De musica figurata" w 1534 r. Z Wilna w 1537 r. wyjecha do Woch na dalsze studia. Studiowa w Padwie oraz Bolonii ze Stanisawem Orzechowskim. W Bolonii, w 1539 r. uzyska tytu doktora obojga praw. Po powrocie z Woch w 1540 r . zamieszka pocztkowo w Krakowie, gdzie uzyska nowego protektora - arcybiskupa Piotra Gamrata. W tym czasie zaprzyjani si ze Stanisawem Hozjuszem. Od stycznia 1541 r. do padziernika 1542 r. by proboszczem w rodzinnym Bieczu, jednak szybko powróci do Krakowa, gdzie w 1544 r. zosta przyjty do kapituy katedralnej. W tym okresie napisa m.in. dzieo homilityczne zoone z eklog Jana Chryzostoma, które wydane w Bazylei w 1552 r. przynioso mu europejsk saw. W 1545 r. znalaz si ponownie w kancelarii królewskiej, uzyskujc w kocu stanowisko sekretarza królewskiego, które dawao mu ogromne moliwoci i uprawnienia. Funkcj t peni do 1558 r. Nieco wczeniej, bo w 1548 r. otrzyma resort spraw pruskich. W zwizku z tym wyda on dwie rozprawki polityczne pt. "De feudo Prussiae" i "Homagio ratio". W uznaniu zasug król w 1551 r. nada Kromerowi kanoni warmisk, w 1552 jemu i jego braciom herb, a w 1555 r. zwolni rodzinny dom biskupa warmiskiego od wszelkich podatków i danin. Monumentalnym dzieem Marcina Kromera jest "Historia Polski". Jej wydanie powierzy najbardziej znanemu wydawcy europejskiemu Janowi Oporinowi z Bazylei. "Historia Polski" Marcina Kromera ukazaa si w 1555 r. jako "De origine et rebus gestis Polanorum libri XXX". Z tym dzieem zwizana jest rozprawa pt.: "Apologia contra obtrectiones guorandum", w której autor tumaczy swoje stanowisko w wyej wymienionym dziele. Drugim wybitnym dzieem Kromera jest "Geografia Polski" pisana przez niego w Krakowie. Pierwsza jej redakcja zostaa ukoczona w 1558 r. Jednak autor nie zdecydowa si jej odda do druku pomimo nalega ze strony wydawcy, Jana Oporina, gdy uwaa swój opis Polski za niedopracowany. Po namowie Stanisawa Karnkowskiego Kromer dopracowa swoje dzieo, które po raz pierwszy drukiem pojawio si w 1575 r. pt.: "Poloniae gentisge et reipublicae Polonicae descriptions libri duo". Marcin Kromer by te zrcznym dyplomat. W latach 1543-1544 dwukrotnie wyjeda do Rzymu w celu wyjednania zgody papiea dla prymasa Polski Piotra Gamrata na zczenie biskupstwa krakowskiego i arcybiskupstwa gnienieskiego. Ponadto Kromer postulowa o zwoanie soboru powszechnego. Wany dla Marcina Kromera by rok 1569 kiedy to otrzyma od króla nominacj na koadiutora biskupstwa warmiskiego. Dlatego te musia si on przenie na stae do Lidzbarka Warmiskiego - siedziby biskupów warmiskich, cho koadiutorstwo obj ostatecznie dopiero w 1571 r. W 1579 r. po mierci Stanisawa Hozjusza zosta biskupem warmiskim. To wanie Kromer jako pierwszy wprowadzi na Warmii klasztory eskie w Braniewie, Lidzbarku, Ornecie i Reszlu. Jako pierwszy ufundowa te tablic powicon Kopernikowi, któr wmurowano w katedr fromborsk. Na Warmii spdzi reszt swojego ycia. Zmar w 1589 r. i pochowany zosta we Fromborku w podziemiach katedry. Pozostawi po sobie znaczny dorobek - 65 opublikowanych ksiek i rozpraw.

Piotr Ciekliski

Pierwsze wydanie

"Potrójnego z Plauta"

Urodzi si w 1558 r. w starym rodzie Abdanków, sigajcym pocztkami czasów pierwszych Piastów. Rodowe dobra rodziny to Lipinki i Rozdziele. Ciekliski majc zaledwie 20 lat by ju sekretarzem króla Stefana Batorego i nalea do najbardziej zaufanych ludzi w stronnictwie kanclerza i hetmana, Jana Zamoyskiego. By czowiekiem o ogromnych talentach politycznych i dyplomatycznych - w 1587 r. by posem polskim w Szwecji, w 1594 r. posowa do Woch celem wyjednania u papiea zatwierdzenia fundacji "Akademii Zamoyskiej", w trzy lata póniej posowa do Konstantynopola. Jego suba dla Rzeczypospolitej nie koczya si na dyplomacji - by uczestnikiem wojen moskiewskich Stefana Batorego i wyprawy wooskiej Jana Zamoyskiego. W 1601 r. Zygmunt III Waza nada mu tytu podczaszego krakowskiego, a nieco wczeniej doda do dóbr rodowych Ciekliskiego woci pod Dbowcem. Synowie Ciekliskiego równie zrobili wspania karier. Stanisaw, rotmistrz królewski, bi si pod dowództwem Jana Karola Chodkiewicza pod Kircholmem, za co Sejm Rzeczypospolitej uchwali w 1609 r. przekazanie mu 4 tysicy zotych nagrody. Drugi syn, Piotr, by sekretarzem Zygmunta III Wazy. Piotr Ciekliski by filarem wszystkich projektów Jana Zamoyskiego - bra udzia w zaoeniu Zamocia, fundacji "Akademii Zamoyskiej", wspótworzy synn drukarni akademick. Akademi wyposaa sukcesywnie w ksigozbiór, m. in. z Turcji sprowadzi rkopisy greckie! Jako erudyta sign take po pióro piszc "Ziemi Woosk", utwór napisany po raz pierwszy w Polsce w formie bajki politycznej. Napisa take "Hymny na wita Panny Najwitszej..." oraz "Wojciecha Apostoa i Arcybiskupa polskiego Bogarodzica". Ciekliski zasyn jako autor "Potrójnego z Plauta" z 1598 r. By to przekad, miejscami dosowny, komedii obyczajowej Plauta "Trinummus", ale koncept Ciekliskiego polega na tym, e akcj przeniós z Aten do Lwowa i umieci bohaterów w realiach Polski przeomu XVI i XVII w., dodajc okoo 600 wasnych oryginalnych wierszy. Utwór natychmiast po ukazaniu si zosta wystawiony na scenie. Niezwykle ciekawe jest, e jak wykazaa analiza, utwór napisany zosta jzykiem z okolic Lipinek i Cieklina z doskona ortografi i w zwizku z tym mia znaczcy udzia w ksztatowaniu pisowni jzyka polskiego. Piotr Ciekliski zasuenie zosta nazwany "pierwszym polskim komediopisarzem".

Wacaw Potocki

Fragment rkopisu

Wacaw Potocki urodzi si w 1621 r. w Woli uaskiej. By absolwentem szkoy ariaskiej w Raciborsku i by gorcym zwolennikiem nauk Braci Polskich. W wieku 17 lat zacign si do wojska i bra udzia w tumieniu powstania kozackiego w 1638 r. Majc 21 lat oeni si z Katarzyn Morsztynówn. Przy podziale majtku rodzinnego jemu przypada cz unej oraz osie i Leszczyny. Pocztkowo zamieszka w osiu, a w 1646 r. osiad w unej. W 1651 roku w trakcie powstania Chmielnickiego walczy w wielkiej bitwie pod Beresteczkiem. W czasie potopu szwedzkiego, na zjedzie arian w unej, opowiedzia si po stronie szwedzkiej, ale ostatecznie w latach 1652-1653 stan po stronie Jana Kazimierza, wystawiajc nawet wasny oddzia wojskowy. Po roku 1658 przeszed na katolicyzm. Potocki cieszy si duym powaaniem szlachty ziemi krakowskiej. W 1667 r. zosta wybrany sdzi skarbowym. W latach 1667- 1668 peni intratn funkcj podstarociego grodzkiego w Bieczu, a w latach 1668-1676 sdziego grodzkiego bieckiego. W 1672 r., przed spodziewanym najazdem tatarskim zosta wybrany na komendanta obrony Biecza. W 1673 r. otrzyma nominacj na dowódc grodu bieckiego i stale tu przebywa. W latach siedemdziesitych XVII w. zwiza si z Janem Sobieskim. Si rzeczy, po wyborze tego na króla, pozycja Potockiego wzrosa jeszcze bardziej. Nie szczdzc ani si ani rodków dla dobra Polski, w 1673 r. wysa na wojn swego 22-letniego syna Stefana, który jednak po odbytej kampanii umar we Lwowie. Jego ciao sprowadzi Potocki do Biecza i pochowa w kociele farnym. Mimo tego, Potocki wysa do wojska drugiego syna, Jerzego, który dzielnie walczy pod wacem. Zasugi ojca i syna nie pozostaj bez nagrody. Zoenie przez Potockiego urzdu podczaszego krakowskiego na rzecz syna, w 1685 roku zyskao oficjalne potwierdzenie króla Jana III Sobieskiego ("Jerzemu Potockiemu, swemu byemu dworzaninowi, a teraz towarzyszowi chorgwi husarskiej za waleczno w wyprawach wojennych oraz za gorliwo w publicznych posugach oddan"). W 1691 r. Jerzy Potocki zmar. W 1685 r. Wacaw Potocki na sejmie zosta mianowany komisarzem do spraw granic lska. Tym, czym Wacaw Potocki zaskarbi sobie szczególne miejsce w historii Polski s jego poezje - jest on najwikszym poet polskiego baroku, a jego dorobek obejmuje kilka tysicy utworów. Pisa od lat 40-tych XVII w., wydajc ju wówczas "Pojedynek rycerza chrzecijaskiego", który spotka si z bardzo yczliwym przyjciem szczególnie wród arian. Para si take epik, piszc "Lidi" i jeden z najsynniejszych swoich utworów, "Transakcj wojny chocimskiej". Czsto, w swej twórczoci zajmowa si aktualnociami politycznymi - przykadem jest tutaj "Pogrom turecki z Hussein pasz pod Chocimem" czy te aktualizacja "Wojny chocimskiej" po zwycistwie Sobieskiego pod Chocimem. U schyku ycia opracowa "Poczet herbów szlachty Korony Polskiej i Wielkiego Ksistwa Litewskiego". Wacaw Potocki nie by bawochwalc "zotej wolnoci" i w swych utworach bywa bardzo krytyczny wobec przerostów ustroju demokracji szlacheckiej. Jednoczenie redni szlacht uwaa za jedyn si zdoln wyprowadzi Polsk z kryzysu ustrojowego. Sam uwaa si skromnie za poet Pogórza, ale potomno uznaa go za najbardziej sarmackiego pisarza w literaturze staropolskiej, a jego utwory byy niewyczerpanym ródem cytatów w dysputach politycznych. Wacaw Potocki zmar w 1696 r. Pochowany zosta w podziemiach klasztoru franciszkanów-reformatów w Bieczu. W 1986 r. w cian kocioa klasztornego wmurowano tablic pamitkow.

 

Kazimierz Puaski

Urodzi si w 1746 r. Najsynniejszy dowódca konfederacji barskiej, genera amerykaski, bohater narodowy Stanów Zjednoczonych. Jego zwizki z Ziemi Gorlick dotycz czasu konfederacji barskiej. Majc 22 lata, zmuszony przez Rosjan do wycofania si znad Dniestru, znalaz si wraz z swoim oddziaem pod Bieczem (kwiecie 1769 r.). Po raz drugi znalaz si na Ziemi Gorlickiej w marcu 1770 r., gdy po przegranej bitwie z Rosjanami znalaz si w obozie w Izbach i zaoy drugi obóz na stokach góry Jawor koo Wysowej. Tam szkoli kawaleri, stamtd wyprawia si na zaczepne potyczki. Bra m.in. w bitwach pod Bieczem, w Koniecznej, oraz w gównej, kilkudniowej bitwie, która odbya si w Wysowej w sierpniu 1771 r. Niestety bitwa zakoczya si klsk konfederatów, którzy zmuszeni byli do wycofania si poza granice Polski. Po emigracji do Ameryki Pónocnej Puaski wzi udzia w wojnie o niepodlego Stanów Zjednoczonych i by faktycznym twórc kawalerii amerykaskiej. Zgin w 1779 roku w bitwie pod Savannah. Obecnie w Parku Miejskim w Gorlicach znajduje si jego pomnik.

Stanisaw ksi Jabonowski

Urodzi si w 1799 r. w Annopolu na Woyniu. Od 10 roku ycia mieszka w Paryu. Po klsce Napoleona powróci do Polski i suy w wojsku, dochodzc do stopnia podporucznika. W 1824 r. oeni si z Mari Wielopolsk, przez co sta si wacicielem Kobylanki. W 1830 r. walczy w powstaniu listopadowym, awansujc do stopnia kapitana i zosta odznaczony Krzyem Virtuti Militari. Po klsce powstania wyemigrowa, ale po latach powróci do Kobylanki i z zapaem zaj si wydobyciem i przetwarzaniem ropy naftowej. W lipcu 1852 r. wybudowa w czci Siar zwanej "Pustym Lasem" pierwsz kopalni ropy naftowej, na co otrzyma oficjalny dokument austriackich wadz górniczych. Fakt ten oznacza, e wanie na Ziemi Gorlickiej powstaa pierwsza na wiecie kopalnia ropy naftowej. Jabonowski odegra absolutnie pioniersk rol w wykorzystaniu ropy naftowej i rozwoju przemysu naftowego. Swoje ycie i dziaalno opisywa w pamitnikach, które - cho przejte do publikacji przez Józefa Ignacego Kraszewskiego - nie doczekay si wydania. Zmar w 1878 r.

 

Wincenty Pol

Urodzi si w 1807 r. By wybitnym poet, prozaikiem, geografem oraz profesorem pierwszej w Polsce Katedry Geografii na UJ w Krakowie. Ukoczy Wydzia Filozoficzny na Uniwersytecie Lwowskim. Bra udzia w Powstaniu Listopadowym. Due zasugi pooy w zakresie opracowania geografii caej Polski. By pierwszym uczonym, który dokona podziau na krainy rolinne i przyczyni si do ujednolicenia nazewnictwa geograficznego. Najwaniejsze jego prace to: "Pónocny wschód Europy pod wzgldem natury", "Rzut oka na pónocne stoki Karpat" oraz literackie "Pieni Jonasza", "Pie o ziemi naszej Mohort" itd. W 1835 r. spdzi kilka miesicy w Zagórzanach, bdc w gocinie u Tadeusza Skrzyskiego. Powsta tu cykl "Pie o ziemi naszej". Po raz drugi odwiedzi Zagrzany w 1839 r. Zamieszka w Gliniku Mariampolskim i uczy modzie w szkole w Zagórzanach. Latem urzdza liczne wdrówki w Karpaty. Mieszka tu do 1846 r. Nasilajce si niepokoje chopskie spowodoway, e opuci Glinik Mariampolski i uda si do przyjaciela mieszkajcego w Polance koo Krosna. Niestety tam wanie wkrótce zosta zaatakowany przez chopów, pobity, a jego cenne rkopisy spony. Nie widzia na jedno oko, a pod koniec ycia olep zupenie co uniemoliwio mu prac. Zmar w 1872 r.

Ignacy ukasiewicz

Urodzi si w 1822 roku w Zadusznikach (powiat Mielec). Od 1837 zwizany by z tajn organizacj Stowarzyszenie Ludu Polskiego. W 1845 nawiza kontakt z Edwardem Dembowskim i zosta zaprzysiony jako agent Centralizacji Towarzystwa Demokratycznego Polskiego w Rzeszowie. Aresztowano go w 1846 r., ale z braku dostatecznych dowodów w nastpnym roku zosta zwolniony pod rygorem zamieszkania we Lwowie. Tam, w 1848 r. podj prac w aptece Piotra Mikolascha. W latach 1850 - 1852 studiowa na Uniwersytecie Jagielloskim i Uniwersytecie Wiedeskim, gdzie 30 lipca 1852 roku uzyska dyplom magistra farmacji.

W aptece, za spraw Jana Zeha, po raz pierwszy zetkn si rop. Ich dowiadczenia, w których Zeh by ju zaawansowany, doprowadziy w kocu do otrzymania produktu nazwanego naft wietln i uycia go w wykonanej przez lwowskiego blacharza Adama Bratkowskiego lampie naftowej. Wynalazek szybko znalaz praktyczne zastosowanie - 31 lipca 1853 roku lampy naftowe owietliy sal operacyjn Szpitala Powszechnego O.O. Pijarów we Lwowie. Austriacki Urzd Patentowy 2 grudnia 1853 r. przyzna Ignacemu ukasiewiczowi i Janowi Zehowi wspólne prawa patentowe "na oczyszczon rop", a 23 grudnia tego roku kolejny wspólny patent na wyrób wiec parafinowych.

Drogi Zeha i ukasiewicza szybko si rozeszy - Zeh zaoy sklep naftowy i destylarni ropy i zaopatrywa ludno w naft oraz inne produkty ropopochodne. ukasiewicz chcia poda wasn drog i przyjecha do Gorlic, gdzie istniaa ju pierwsza kopalnia ropy naftowej uruchomiona przez ksicia Stanisawa Jabonowskiego. ukasiewicz zatrudni si w aptece Ludwiki Bartkowej jako prowizor, a w wolnych chwilach w piwnicy gorlickiego magistratu, przeprowadza niebezpieczne dowiadczenia z rop.

W 1854 r. rajcy miasta Gorlice zafascynowani nowym ródem wiata, zawiesili pierwsz na wiecie lamp uliczn, w kapliczce Chrystusa Frasobliwego na skrzyowaniu ulicy Zawodzie w Gorlicach.

O Janie Zehu szybko zapomniano, gdy ten, zamany tragiczn mierci ony i córki, nigdy nie walczy o swe miejsce w historii przemysu naftowego.

Kariera ukasiewicza biega przez kilka lat ze zmiennym szczciem. Wszed w kilka z spóek, zaoy w 1856 r. rafineri w Ulaszowicach koo Jasa, kopalni w Bóbrce, ale bez wikszego powodzenia. Doszo do tego, e ukasiewicz z pocztkiem lat 60 - tych XIX w. by gotów porzuci nafciarstwo na zawsze. Wszystko zmienio si po wypywie ropy z szybu "Wojciech" w Bóbrce - ukasiewicz szybko stan na nogi. W 1861 roku zostaa zawizana nowa spóka naftowa: Klobassa, Trzecieski i ukasiewicz dziaajca na zasadzie porozumienia ustnego do 1871 roku (wtedy spisano formaln umow). W 1872 r. upamitni swoj prac i zaoenie wasnej kopalni w Bóbrce kamiennym obeliskiem. Obelisk ten jest uwaany za powiadczenie powstania pierwszej kopalni naftowej na wiecie, co jest bdem.

ukasiewicz w 1857 r. oeni si z siostrzenic, Honorat Stachersk. W rok póniej urodzia si im córka Marianna, lecz niedugo potem zmara. Nie zaznajc szczcia w rodzinie, ukasiewicz rzuci si w wir pracy spoecznej, a posiadajc niemae rodki finansowe, by inicjatorem, organizatorem i wykonawc wielu akcji na rzecz polepszenia warunków ycia spoeczestwa galicyjskiego. Upatrujc ródo bogactwa spoeczestwa w ropie, by niezmordowanym krzewicielem wiedzy o metodach wydobycia, produkcji i dystrybucji surowca.

W roku 1880 zosta pierwszym prezesem powstaego w Gorlicach Krajowego Towarzystwa Naftowego, a nastpnie zosta honorowym, doywotnim kuratorem KTN. Dziaa aktywnie w Komisji Naftowej Sejmu Krajowego, pracujc nad systemem prawnym i podatkowym w przemyle naftowym, bezpieczestwem w kopalnictwie.

Zmar w 1882 r. w swoim majtku w Chorkówce.

William Henry MacGarvey

Urodzi si w 1843 r. w Kanadzie. Tam oeni si z Polk, wnuczk powstaca kociuszkowskiego. Za jej namow, a take dziki kontaktom ze Stanisawem Prusem Szczepanowskim, przemysowcem naftowym, w pocztkach lat 80 - tych XIX w. zjawi si w Polsce. Tutaj dokona jednych z pierwszych wierce tzw. metod kanadyjsk, która bya kamieniem milowym w przemyle naftowym. Mac Garvey zasyn jednak przede wszystkim na polu organizacji i zarzdzania przedsibiorstwami naftowymi. Po osiedleniu si w Gliniku Mariampolskim pod Gorlicami, wraz z austriackim finansist Johnem Simeonem Bergheimem zaoy w 1883 r. rafineri ropy naftowej i zakad narzdziowo - naprawczy. W krótkim czasie rafineria staa si jedn z najwaniejszych na tym terenie, a zakad przeistoczy si w fabryk maszyn i urzdze wiertniczych, najlepsz w Europie do 1918 r. Firma ta, przechodzc róne koleje, istnieje do dzi. MacGarvey od 1895 r. by wspówacicielem Galicyjskiego Karpackiego Naftowego Towarzystwa Akcyjnego z siedzib w Gliniku Mariampolskim, jednej z najpotniejszych firm przemysu naftowego. By take wiceprezesem Krajowego Towarzystwa Naftowego. Przez dugie lata wspópracowa z Wadysawem Dugoszem i by wiadkiem na jego lubie. Bra ywy udzia w yciu Gorlic, budujc tu szko i ochronk, a take sfinansowa renowacj kapliczek przydronych. W 1914 r., w chwili wybuchu wojny, wyjecha do Wiednia i tam na wie o zajciu jego firm przez Rosjan dozna zawau serca i zmar.

Stanisaw Wyspiaski

Urodzi si w 1869 roku, zmar w 1907. Jest jednym z najsawniejszych polskich dramatopisarzy, poetów, i malarzy. Jest równie uznawany za najwikszego obok romantyków twórc polskiego dramatu, zwaszcza tragedii. Do najwikszych jego sztuk nale: "Wesele", "Bolesaw miay", "Noc Listopadowa", "Wyzwolenie". Jako pierwszy zainscenizowa "Dziady" Adama Mickiewicza. Z pod jego rki wyszy te witrae, polichromie, portrety oraz pejzae. Na Ziemi Gorlickiej bardzo ciekawi Wyspiaskiego Biecz. Prowadzi tutaj prace nad polichromi do kocioa parafialnego w Bieczu i projektowa witrae, jednak jego projekty nie zostay zrealizowane co sprawio mu wielki zawód. Malowa take koció pw. w. w. Filipa i Jakuba w Skowej. Zmar w 1907 r.

Wojciech Biechoski

Urodzi si 1839 r. Ukoczy kurs polskiej szkoy wojskowej w Genui i podczas powstania styczniowego peni funkcj powstaczego komisarza woj. krakowskiego. Przez krótki czas peni take funkcj Sekretarza Stanu w Rzdzie Narodowym. Po upadku powstania wyemigrowa i powici si studiom ekonomicznym. W latach 1867 - 1902 mieszka i pracowa w Gorlicach. W latach 1887 - 1902 by burmistrzem Gorlic. Przyczyni si do rozwoju ruchu spódzielczego, zaoy Towarzystwo Zaliczkowe, najstarsz instytucj finansow w powiecie. Walnie przyczyni si do odbudowy miasta, które prawie w caoci spono w 1874 r. W 1902 przeniós si do Lwowa, gdzie zosta prezesem Banku Zwizkowego. Na przeomie wieku zaoy Park Miejski w Gorlicach, jeden z najpikniejszych w Polsce. W 1923 r. Rada Miasta Gorlice postanowia nazwa park jego imieniem. Ogromnie przyczyni si do rozwoju przemysu naftowego. Zmar w 1926 r.

Adam hr. Skrzyski

Urodzi si w 1853 r. Pionier przemysu naftowego, przedsibiorca i potentat naftowy. W 1872 r. Skrzyski wybudowa rafineri ropy naftowej w Libuszy, produkujc benzyn apteczn. Do rafinerii doprowadzi w 1874 r. bocznic kolejow, wyposaon w trzy rozjazdy i poczon ze stacj kolejow w Zagórzanach. W roku 1885 przeniós siedzib firmy z Libuszy do Zagórzan, które stay si tym samym siedzib rodow hrabiów Skrzyskich.. By aktywnym dziaaczem Krajowego Towarzystwa Naftowego. W 1882 roku zosta wybrany do Sejmu Krajowego V kadencji z okrgu Biecz - Gorlice i peni mandat przez dwie kadencje. W 1891 r. wszed jako pose do parlamentu wiedeskiego. W 1895 r. dekretem cesarza Franciszka Józefa otrzyma tytu hrabiowski. Ciekawostk jest, e w swoim naftowym przedsibiorstwie zatrudni na stanowisku dyrektora i penomocnika firmy dr Juliana Krzyanowskiego. Na pocztku lat 80-tych XIX wieku, gdy wynaleziono tzw. metod kanadyjsk wiercenia ropy, Skrzyski wraz z Augustem Korczak Gorayskim (prezesem KTN), sprowadzi na swoje tereny przedsibiorc kanadyjskiego Wiliama Henry'ego Mac Garvey'a i austriackiego finansist Johna Simeona Bergheima. Przeprowadza stae poszukiwania róde ropy, na przeomie lat 1899 - 1900 w Lipinkach oraz w Kobylance. Adam Skrzyski oeni si z Oktawi Tarnawsk z któr mia troje dzieci - Izabel, Mari i Aleksandra, póniejszego premiera i ministra spraw zagranicznych. Zmar w 1905 r.

Aleksander Skrzyski

Urodzi si w 1882 r. w Krakowie. Wybitny prawnik, polityk i dyplomata. Mieszka w Zagórzanach koo Gorlic, w swej rodowej posiadoci. Pracowa w dyplomacji austro-wgierskiej, a w II Rzeczypospolitej by ministrem spraw zagranicznych kilku rzdów. W latach 1925 - 1926 sam zosta premierem, zachowujc równoczenie tek ministra spraw zagranicznych. By zwizany z masoneri, ale na ogó do dobrze wspópracowa z Narodow Demokracj. Po przewrocie majowym Pisudskiego wycofa si z ycia politycznego. Zgin w 1931 r. w wypadku samochodowym i zosta pochowany w rodzinnym mauzoleum w Zagórzanach. Mauzoleum to zwraca uwag sw niespotykan w Polsce bry - jest to bowiem piramida z wyrastajcym z niej wielkim krzyem. W Zagórzanach nadal stoi jego paac ale jest w bardzo zym stanie technicznym.

Wadysaw Dugosz

Bez wtpienia jest to jedna z najciekawszych i najbarwniejszych postaci Ziemi Gorlickiej. Urodzi si w 1864 r. w Krakowie i po ukoczeniu 6 klas Szkoy Realnej w Krakowie odby studia techniczne w Pradze. W 1887 r. przyjecha do Siar, maej wsi pod Gorlicami, zncony wieciami o bajecznych majtkach powstajcych dziki bujnie rozwijajcemu si tutaj przemysowi naftowemu. Pracowa w kopalniach ropy naftowej w Siarach, Skowej i Ropicy Górnej przechodzc wszystkie szczeble kariery naftowej od pomocnika kowala do kierownika kopalni. W tym czasie zetkn si z Williamem Henry'm Mac Garvey'em, który w Krygu koo Gorlic prowadzi jedne z pierwszych na ziemiach polskich wiercenia systemem kanadyjskim.

Wszystko co posiada, Dugosz w 1890 r. zainwestowa we wasn kopalni i zbankrutowa. Straciwszy cay majtek, ale bogatszy o dowiadczenia, Dugosz zatrudni si w firmie Mac Garvey'a, któr ten zaoy z austriackim finansist Johanem Simenonem Bergheimem. Dugosz rozpocz poszukiwania ropy pod Borysawiem, ale bez powodzenia, tak, i w kocu Mac Garvey postanowi zamkn kopalni i przenie j w inne miejsce. Wbrew jego woli, Dugosz wraz z poznanym w Siarach Janem Rczkowskim wierci dalej, stosujc przy tym, jak si potem okazao, przeomowe dla przemysu naftowego wynalazki. W 1896 r. Dugosz na gbokoci 900 metrów dotar do wielkich pokadów ropy, a jego szyb zacz produkowa 40 ton ropy dziennie. W ten sposób Dugosz sta si odkrywc Zagbia Borysawskiego, a jego dokonanie stao si przeomem w polskim przemysem naftowym.

Od tej pory kariera Wadysawa Dugosza nabraa zawrotnego tempa. Z miejsca zosta dyrektorem kilku kopalni MacGarvey'a, wróci do Siar i oeni si z Kamil Dembowsk, córk Wadysawa Dembowskiego, waciciela wsi. wiadkami na tym lubie byli William Henry Mac Garvey i Wojciech Biechoski, burmistrz Gorlic W pocztkach XX wieku Dugosz by ju samodzielnym przedsibiorc i czowiekiem niezmiernie bogatym. Odkupi od tecia Siary i postawi tam wielki paac w stylu secesyjnym z okazaym parkiem, oraneri i kordegard.

Majc potne zaplecze materialne, Dugosz zwiza si z ruchem ludowym i rozpocz karier polityczn - w 1908 r. zosta posem do Sejmu Krajowego, a w 1911 r. posem do Rady Pastwa w Wiedniu. W tyme roku 1911, Dugosz sta si jednym z najwaniejszych ludzi w Cesarstwie Austro - Wgierskim - zosta ministrem ds. Galicji. W grudniu 1913 r. mia miejsce burzliwy zjazd Polskiego Stronnictwa Ludowego, w czasie którego doszo do otwartej walki pomidzy zwolennikami Wincentego Witosa i lewicujcego Jana Stapiskiego. Dugosz by podpor obozu Witosa i jego praw rk i w zasadzie to wanie jego postawa i jego osoba stanowia casus belli dla stapiszczyków. W efekcie doszo do rozamu, a ugrupowanie Dugosza i Witosa przyjo nazw Polskie Stronnictwo Ludowe - Piast ( od nazwy swojego organu prasowego).

W konsekwencji politycznej rozamu Dugosz w 1914 r. zoy dymisj ze stanowiska ministra ds. Galicji, ale miao to ju do ograniczone znaczenie w obliczu wybuchu I wojny w. W tym momencie Dugosz sta si filarem Piasta, zapewniajc partii stabilno materialn i organizacyjn, a take sprawne funkcjonowanie jej gazety - to wanie Dugosz wyoy pienidze na jej powstanie. Gazeta, dziki mdremu zarzdowi i za spraw redaktora naczelnego, Józefa Rczkowskiego z Siar, w latach wojny staa si jedn z najpoczytniejszych gazet w Cesarstwie.

Dugosz zasyn podczas wojny przede wszystkim dwoma akcjami politycznymi. Wraz z Wodzimierzem Tetmajerem, swoim koleg klubowym, w wiedeskim domu Dugosza, 28 maja 1917 r. opracowali rezolucj o wolnej, niepodlegej i zjednoczonej Polsce z dostpem do morza. W grudniu tego roku, Dugosz wygosi w austriackiej Komisji Wojskowej synna mow o okruciestwach armii austriackiej i niemieckiej dokonanych na ludnoci Galicji. Po wygoszeniu tej mowy Dugosza potajemnie ledzi wywiad austriacki.

W niepodlegej Polsce Wadysaw Dugosz nadal pozosta wielkim przemysowcem, politykiem i spoecznikiem. Ju w 1917 r. zosta prezesem Krajowego Towarzystwa Naftowego, a w 1921 r. powierzono mu prezesur Pastwowej Rady Naftowej. W rok póniej wybrany zosta do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, oczywicie z listy PSL - Piast. Odszed z polityki dopiero po zamachu stanu Pisudskiego z 1926 r., jednak w uznaniu zasug, w 1931 r. otrzyma Krzy Komandorski Orderu Polonia Restituta. Stale rozwija kopalnictwo naftowe na Ziemi Gorlickiej, odnoszc sukces szczególnie w przypadku Biecza - Zaawia.

Dugosz by niezwykle oddanym obywatelem Ziemi Gorlickiej. W latach 1909 - 1923 piastowa funkcj marszaka Rady Powiatowej w Gorlicach. Z jego inicjatywy i czsto za jego pienidze powstaway zwizki mleczarskie, domy ludowe, szkoy. Dla modziey wiejskiej uczcej si w miecie wybudowa dwa internaty polski i ruski (emkowski). By gównym inicjatorem powstania Okrgowego Towarzystwa Rolniczego i Spóki Handlowej "Sierp". Za jego pienidze zbudowano "Dom Sokoa" z pierwszym kinem w Gorlicach i odbudowano zniszczony kompletnie przez Austriaków koció pw. w. w. Filipa i Jakuba.

Wadysaw Dugosz zmar w 1937 r. i pochowany zosta w rodzinnym mauzoleum w Siarach.

Wodzimierz Tetmajer

Urodzi si w 1862 r. w Ludmierzu na Podhalu. By przyrodnim bratem poety Kazimierza Przerwy Tetmajera. Wyksztacenie artystyczne zdobywa w krakowskiej Szkole Sztuk Piknych, gdzie uczy m.in. Jan Matejko. Równoczenie studiowa filologi klasyczn na Uniwersytecie Jagielloskim. Nauk kontynuowa w Monachium oraz w Paryu. By zafascynowany wsi i to do tego stopnia, e w 1890 r. oeni si z Ann Mikoajczykówn, chopk z podkrakowskich Bronowic. Jego fascynacja zaowocowaa wieloma przedstawieniami o tematyce rodzajowej z nurtu ludowoci, okrelanego czasem jako chopomania. By czonkiem Towarzystwa Artystów Polskich Sztuka i wspózaoycielem Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana a take Grupy Zero. Zajmowa si ilustratorstwem, projektowaniem witray i malarstwem ciennym; wykona m. in. polichromi kaplicy królowej Zofii w Katedrze na Wawelu a take polichromi kocioa pw. Boego Ciaa w Bieczu. By przyjacielem Wadysawa Dugosza, wielokrotnie przebywa w jego majtku w Siarach. Tetmajer by zapalonym dziaaczem PSL-Piast. W czasie I wojny w. zasyn zgoszeniem napisanej wspólnie z Dugoszem rezolucji o wolnej i niepodlegej Polsce z dostpem do morza (28 maja 1917 r.). Czsto malowa koció pw. w. w. Filipa i Jakuba w Skowej. Wodzimierz Tetmajer by pierwowzorem postaci Gospodarza w dramacie Stanisawa Wyspiaskiego "Wesele". Zmar w 1923 r. w Krakowie.

Bronisaw wieykowski

Urodzi si w 1865 r. By ksidzem, szambelanem papieskim, kolekcjonerem i humanist, wieloletnim katechet, nauczycielem i wychowawc modziey. W czasie I wojny wiatowej, kiedy do Gorlic zbliaa si linia frontu, zosta wybrany na komisarycznego burmistrza Gorlic. Peni t funkcj w najtrudniejszym i najtragiczniejszym dla miasta okresie od 15 listopada 1914 do 2 maja 1915 r. Wanie 2 maja 1915 r. miaa miejsce pod Gorlicami wielka bitwa wojsk niemieckich i austro - wgierskich z wojskami rosyjskimi, najwiksza bitwa frontu wschodniego I wojny wiatowej. Miasto ulego zniszczeniu w 90 % (ocalao zaledwie 45 domów), a znaczna cz ludnoci zmara od kul, z godu, chorób. W czasie swej suby ksidz wieykowski wyjtkowo odwanie stawa w obronie ludnoci cywilnej wszelkich nacji i organizowa dostawy ywnoci. By nazywany "obroc ludnoci Gorlic". W 1917 roku zosta odznaczony Krzyem Kawalerskim Orderu Franciszka Józefa, ale odznaczenia nie przyj. Po wojnie zosta Honorowym Obywatelem Miasta Gorlice. Zmar w Gorlicach w 1956 r.

Bolesaw Wieniawa-Dugoszowski

Urodzi si w 1881 r w Maksymówce (powiat Dolina), ale wychowywa si w Bobowej, poniewa jego rodzice nabyli tam klasycystyczny dworek. Bobowa pozostawaa w rodzinie Dugoszowskich do 1945 r., czasem przyjeda tu Józef Pisudski. Bolesaw ukoczy szko w Bobowej, nastpnie studiowa medycyn i omale nie zosta lekarzem okulist. Z zamiowania by poet, ale formalnie jego kariera rozwijaa si w wojsku. Doszed do stopnia generaa dywizji, ale wrodzona zawadiacka przekora nakazywaa mu tytuowa si "byym pukownikiem". Studiowa we Francji, ale tam bardziej wcigaa go bohema. W czasie I wojny wiatowej zacign si do legionów i rycho sta si fanatycznym zwolennikiem Józefa Pisudskiego. By jego adiutantem, a nieoficjalnie powiernikiem, ulubiecem i zaufanym. Wykonywa dla Pisudskiego róne tajne misje, by wspóorganizatorem zamachu stanu w 1926 r. By jedn z gównych postaci rzdów sanacji w II Rzeczypospolitej, peni szereg funkcji dowódczych w WP, a w latach 1938-1940 doskonale wywizywa si z funkcji ambasadora RP w Rzymie. Zawdzicza to gównie znakomitym kontaktom z Galeazzo Ciano, ziciem Mussoliniego. Czowiek niezwykle zdolny, wszechstronnie utalentowany, ale birbant i hulaka, powszechnie utosamiany z nieprawociami sanacji i klsk wrzeniow. We wrzeniu 1939 r. zosta przez Ignacego Mocickiego mianowany nastpc na stanowisku prezydenta RP. Ze wzgldu na francuskie naciski, nie obj funkcji i pozostawiony samemu sobie, w 1942 r. popeni samobójstwo skaczc z balkonu budynku przy Riverside Drive 41 w Nowym Jorku.

Wodzimierz Kunz

Urodzi si w 1926 r. By malarzem, grafikiem, profesorem i rektorem Akademii Sztuk Piknych w Krakowie. W latach 1936 - 1948 mieszka w Gorlicach, tu ukoczy gimnazjum im. Kromera. Potem studiowa w krakowskiej ASP w pracowniach prof. prof. Zbigniewa Pronaszki, Adama Marczyskiego oraz Hanny Rudzkiej-Cybis. Jako pracownik naukowy przeszed drog od asystenta do profesora zwyczajnego (1986 r.), by dziekanem Wydziau Grafiki i kierownikiem Pracowni Litografii i Malarstwa. Dwukrotnie by rektorem ASP. Czonek Rady Gównej Szkolnictwa Wyszego, czonek czynny Polskiej Akademii Umiejtnoci, przewodniczcy Sekcji Plastyki Wyszego Szkolnictwa Artystycznego, by przewodniczcym Komisji Nagród Ministerstwa Kultury i Sztuki. By autorem wielu indywidualnych, krajowych i zagranicznych wystaw m.in. w USA, Brazylii, Egipcie, San Marino, Belgii, Niemczech, Norwegii. Jego prace znajduj si w zbiorach muzealnych caego wiata (np. Muzeum Guggenheimów w Nowym Jorku, Biblioteka Kongresu w Waszyngtonie, Muzeum Sztuki Wspóczesnej w Tokio, Kunstholle w Norymberdze). By znakomitym artyst i pedagogiem. W 1994 r., w 40 - lecie swojej pracy twórczej otrzyma Honorowe Obywatelstwo Miasta Gorlice. Zmar w 2002 r.

 
««  start « poprz. 1 nast.  » koniec »»

Pozycje :: 1 - 1 z 1