Facebook
22 listopada 2017 12:11
Imieniny: Cecylii, Marka, Maura
A A A
FAIL (the browser should render some flash content, not this).
FAIL (the browser should render some flash content, not this).
FAIL (the browser should render some flash content, not this).
Szlak architektury drewnianej
Redaktor: Administrator    12.05.2009. Drukuj Powiadom Znajomego

Przemierzając powiat gorlicki, szczególnie często napotykamy zabytki architektury drewnianej – cerkwie, kościoły, kaplice, dzwonnice. Obiekty te na trwałe wpisały się już w krajobraz Beskidu Niskiego i Pogórza.
Charakterystyczny akcent w krajobrazie stanowią greckokatolickie i prawosławne cerkwie – wiosną i latem ich duże, baniaste hełmy i brązowe ściany są z dala widoczne, odcinając się wyraźnie od zieleni pól. Cerkwie Beskidu Niskiego zazwyczaj są trójdzielne, składają się z prezbiterium, nawy oraz babińca, nad którym wznosi się wieża. Wszystkie części nakrywają wysokie, niekiedy kilkakrotnie łamane dachy zwieńczone baniami. Głównym elementem wyposażenia cerkwi jest ikonostas, czyli ściana z wmontowanymi w nią kilkoma rzędami ikon, niejednokrotnie ozdobiona dekoracją snycerską. Najstarsze z cerkwi, m.in. w Owczarach i Kwiatoniu pochodzą jeszcze z XVII wieku. Do pięknych przykładów  architektury cerkiewnej należą także obiekty w Bartnem, Skwirtnem, Koniecznej, Hańczowej czy Gładyszowie wzniesiona na planie krzyża równoramiennego.
Kościoły rzymskokatolickie znajdują się głównie w północnej części powiatu. Najstarsze i najpiękniejsze z nich – w Binarowej i Sękowej zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO.  Obydwie świątynie, podobnie jak rekonstruowany po pożarze kościół w Libuszy, wzniesione zostały na początku XVI wieku. Świątynie pierwotnie były dwuczęściowe (nawa i prezbiterium), nakryte wspólnym gontowym dachem. W późniejszych czasach dostawiano do nich wieże czy niekiedy dobudowywano charakterystyczne podcienia,  tzw. soboty. Inny charakter posiadają znacznie późniejsze, pochodzące z XVIII wieku, kościoły w Szalowej, Szymbarku czy Rożnowicach. Wzniesione w stylu barokowym, starają się naśladować trendy stosowane powszechnie w ówczesnym budownictwie murowanym. W zewnętrznym wyglądzie przejawia się to głównie w rozbudowanych dwuwieżowych fasadach, baniastych hełmach (Szalowa),  szczytach z wolutowymi zdobieniami (Szymbark), jak również w dekoracji wnętrza, m.in. w iluzjonistycznym malarstwie.
Na terenie powiatu zachowała się również piękna sześcioboczna kaplica cmentarna z XVII wieku w Moszczenicy  (jedyny podobny obiekt z Małopolski znajduje się na Salwatorze w Krakowie), jak również dzwonnica przycerkiewna w Pętnej z I poł. XIX wieku.
Miejscem, gdzie można poznać drewniane tradycyjne budownictwo Pogórzan, jest Skansen Budownictwa Ludowego w Szymbarku. Zobaczyć tu można m.in. kurną chatę, zabudowania gospodarcze, wiatraki, kuźnię, olejarnię, piec garncarski.

Kościół w Szymbarku wzniesiony został w 1782 r. Jego ściany i dachy pobite są gontem. Bardzo piękny jest szczyt fasady ozdobiony falistym wykrojem. Wewnątrz trzy rokokowe ołtarze z 2. poł. XVIII w. W lewym ołtarzu bocznym obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem wręczającej różańce św. Dominikowi i św. Katarzynie Sieneńskiej z XVII-XVIII w. Drewniane ambona i chrzcielnica pochodzą z XIX w., na ambonie ustawiona jest współczesna rzeźba Chrystusa Frasobliwego.

Kościół w Szalowej. Barokowa świątynia powstała w 1736 lub 1739 r.  Trójnawowa, na nawach bocznych nadbudowane dwie masywne wieże. Pomiędzy nimi szczyt z rzeźbą św. Michała Archanioła walczącego z szatanem. Wnętrze zachwyca polichromią i jednolitym, barokowo--rokokowym wyposażeniem. Należą do niego m.in. późnobarokowe ołtarze z poł. XVIII w. (główny i 6 bocznych) ambona z XVIII w., chrzcielnica z czarnego marmuru z XVII/XVIII w. oraz rzeźby apostołów umieszczone na arkadach oddzielających nawy.

Kaplica w Moszczenicy. Kaplica powstała ok. 1680 r. Zbudowana jest na planie sześcioboku. Pobite gontem ściany posadowione są na podmurówce z kamienia. Obiekt nakryty jest namiotowym, sześciopołaciowym gontowym dachem, zwieńczonym pozorną latarnią z podwójnym daszkiem. W wejściu portal wycięty jeszcze w tzw. ośli grzbiet rozpowszechniony w dobie gotyku. Wnętrze ozdobione jest barokowo-ludową polichromią ukazującą rozbudowany  (składający się z ponad 20 scen) cykl Męki Pańskiej.

Cerkiew w Kwiatoniu zbudowana została w XVII w. W 1743 r. dobudowano do niej wieżę. Stanowi najpiękniejszy przykład północno--zachodniego łemkowskiego budownictwa sakralnego w Polsce. Bryła zachwyca przede wszystkim namiotowymi, łamanymi dachami oraz bardzo wysoką wieżą o pochyłych, zwężających się ku górze ścianach. Z wyposażenia uwagę zwraca głównie piękny ikonostas wykonany przez Michała Bogdańskiego w 1904 r. Polichromia pochodzi z 1811 r. W 2013 r. cerkiew została wpisana na Listę UNESCO.

Cerkiew w Gładyszowie wzniesiona została w 1938 r. Zbudowana jest w tzw. ukraińskim stylu narodowym, na planie krzyża równoramiennego. Na skrzyżowaniu jego ramion wznosi się ogromna kopuła zakończona ślepą latarnią. Wewnątrz znajduje się ikonostas wykonany w 2005 r. Utrzymany w białej tonacji, doskonale harmonizuje z naturalnym kolorem ścian. W cerkwi są dwa ołtarze, w jednym ikona Ukrzyżowanie z XVIII w., w drugim sprowadzonym do świątyni w latach 80. XX w. Pieta oraz Serce Jezusa.

Cerkiew w Owczarach powstała w 1653 r. W 1994 r. otrzymała prestiżową nagrodę Prix Europa Nostra za wzorowo prowadzone prace konserwatorskie. W bryle uwagę zwracają namiotowe, łamane uskokowo dachy zwieńczone wysmukłymi, baniastymi hełmami. Nadproże zachodniego portalu wycięte w tzw. ośli grzbiet. W świątyni znajduje się kompletne wyposażenie cerkiewne z XVII-XIX w., m.in.  piękny ikonostas oraz dwa barokowe ołtarze boczne w nawie z początku XVIII w.

Źródło: Paweł Kutaś - Powiat Gorlicki. Przyroda, architektura, kultura, wypoczynek
Zdjęcia: Jacek Kosiba i Ewa Żarnowska

 

1.
tn_cerkiew w bartnem.jpg
2.
tn_cerkiew w bodakach.jpg
3.
tn_cerkiew w gladyszowie.jpg
4.
tn_cerkiew w hanczowej.jpg
5.
tn_cerkiew w krzywej.jpg
6.
tn_cerkiew w kunkowej.jpg
7.
tn_cerkiew w kwiatoniu.jpg
8.
tn_cerkiew w leszczynach.jpg
9.
tn_cerkiew w losiu.jpg
10.
tn_cerkiew w owczarach.jpg
11.
tn_cerkiew w wolowcu.jpg
12.
tn_cerkiew w wysowej.jpg
13.
tn_kosciol w binarowej.jpg
14.
tn_kosciol w sekowej.jpg
15.
tn_kosciol w szalowej1.jpg
16.
tn_kosciol w szalowej2.jpg
17.
tn_kwiaton.jpg
18.
tn_kwiaton2.jpg


Zobacz także stronę Małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej

 

Binarowa, gmina Biecz

Sękowa, gmina Sękowa

Bartne, Gmina Sękowa

Kwiatoń, gmina Uście Gorlickie

Szalowa, Gmina Łużna

Banica, Gmina Uście Gorlickie

Bodaki, gmina Sękowa

Brunary Wyżne, gmina Uście Gorlickie

Gładyszów, gmina Uście Gorlickie

Hańczowa, gmina Uście Gorlickie

Krzywa, gmina Sękowa

Kunkowa, gmina Uście Gorlickie

Libusza, gmina Biecz

Męcina Wielka

Moszczenica, gmina Moszczenica

Owczary, gmina Sękowa

Pętna, gmina Sękowa
 

Ropa, gmina Ropa

Ropica Górna, gmina Sękowa

Rożnowice, gmina Biecz

Skwirtne, gmina Uście Gorlickie

Szymbark, gmina Gorlice

Śnietnica, gmina Uście Gorlickie

Uście Gorlickie, gmina Uście Gorlickie
 

Wilczyska, gmina Bobowa

Wołowiec, gmina Sękowa

Wysowa, gmina Uście Gorlickie

Zdynia, gmina Uście Gorlickie

 
KONTAKT
Starostwo Powiatowe w Gorlicach
38-300 Gorlice
ul. Biecka 3
tel.: (018) 353 53 80
fax: (018) 353 75 45
mail: starostwo@powiatgorlicki.pl