Świątynia w Szalowej jest jednym z najcenniejszych barokowych kościołów drewnianych w Polsce. Została wytypowana do wpisania na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO.

kościół

Kościół parafialny pw. Św. Michała Archanioła w Szalowej wzniesiony został w 1736 lub 1739 r. dzięki staraniom właściciela wsi Krzysztofa Jordana i miejscowego proboszcza ks. Wojciecha Stefanowskiego. Budowlę ukończono i konsekrowano w 1756 r. Kościół restaurowano w XIX i XX w.
Późnobarokowa świątynia wzniesiona została w konstrukcji zrębowej, oszalowana i pokryta blachą. Nawa główna i prezbiterium nakryte są wspólnym dachem wielopołaciowym. W dachu umieszczona jest ośmioboczna cebulasta wieżyczka na sygnaturkę z latarnią. Świątynia jest budowlą trójnawową zbudowaną w układzie bazylikowym.
Wyposażenie kościoła jest jednolite (barokowo-rokokowe), pochodzi głównie z XVIII w. Składają się na nie polichromia, wystrój rzeźbiarski i sprzęty. Na szczególną uwagę zasługuje wielobarwna, iluzjonistyczna polichromia. Wykonana została ok. połowy XVIII w., a uzupełniono ją w 1808 r. Ściany prezbiterium pokryte są m.in. wielobarwnymi polnym kwiatami. Na sklepieniu ukazane są przedstawienia alegoryczne, m.in. Golgota, Adoracja Najświętszego Sakramentu, Tablice Dekalogu, Arka Noego. Wyjątkowo interesująca jest malarsko-rzeźbiarska dekoracja ściany i belki tęczowej. Malowidło na ścianie jest uzupełnieniem dla rzeźbiarskiego przedstawienia Grupy Ukrzyżowania. Centralna postać malowidła - żołnierz na koniu - przebija włócznią bok Chrystusa na krzyżu, umieszczonym na belce tęczowej. Wszystkie detale architektoniczne są drewniane i polichromowane. Szczególnie okazale prezentują się dwa barokowo-rokokowe portale zakrystyjne z połowy XVIII w. z figurkami uskrzydlonych aniołków. Na łukach arkad naw bocznych ustawione są rzeźby Apostołów. Do ciekawszych rzeźb w kościele należy figura św. Michała Archanioła w walce z szatanem w postaci smoka z ok. połowy XVIII w., umieszczona w szczycie fasady, i barokowo-ludowa rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego z XIX w.

dwór

Bardzo cenne są drewniane, kolumnowe ołtarze późnoba-rokowe z bogatą dekoracją rokokową z ok. połowy XVIII w. (ołtarz główny i sześć bocznych). W ołtarzu głównym znajdują się XVIII-wieczne obrazy Świętej Trójcy i św. Michała Archanioła. W jednym z ołtarzy bocznych umieszczo-no obraz św. Jana Kantego z pierwszej połowy XVII w., otoczony kultem wzmiankowanym od XVII w., i św. Anny Samotrzeciej z XVI w., w drugim znajduje się obraz św. Mikołaja z XVI w. i św. Barbary i św. Stanisława biskupa z XVII w. Cennym zabytkiem jest chrzcielnica z czarnego marmuru (XVII/XVIII w.)
Zwrócić warto uwagę na rokokową ambonę z połowy XVIII w., rokokowe konfesjonały i ławki, XVII-wieczny obraz Veraicon umieszczony pod belką tęczową, ukazujący twarz Chrystusa i rokokowe feretrony z 2. połowy XVIII w. W konwencji stylowej całego wyposażenia utrzymany jest wsparty na dwóch kolumnach drewniany chór muzyczny z 2. połowy XVIII w. z bogato ornamentowanym parapetem.

cerkiew

Cerkiew parafialna grecko-katolicka pw. św. Michała Archanioła w Brunarach Wyżnych zbudowana została w 1797 w typie zachodnio-łemkowskiego budownictwa cerkiewnego. Powiększono ją i przekształcono w latach 1830-1831 (z tego czasu pochodzi m.in. prezbiterium, stropy, kruchta).
Cerkiew drewniana, oszalowana oraz częściowo pokryta i pobita gontami, wzniesiona w konstrukcji zrębowej, pierwotnie trójdzielna.
Dekorację malarską ścian i stropów o motywach architektonicznych i roślinnych wykonali Antoni i Józef Bogdańscy w 1898 r. W nawie zachowały się fragmenty starszej polichromii z końca XVIII w. Wyposażenie wnętrza pochodzi z XVIII-XIX w. Barokowy ikonostas z zespołem ikon wykonany został w XVIII w. Barokowe ołtarze boczne przy prezbiterium pochodzą z 2. poł. XVII w. W lewym znajduje się obraz "Pieta" z tego samego czasu. W rokokowym ołtarzu z 2. poł. XVIII, w nawie w. umieszczony jest XVIII-wieczny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Ambona z malowanymi na parapecie postaciami ewangelistów wykonana została w XVIII w. Ława rokokowa z malowaną dekoracją datowana jest na drugą połowę tego stulecia. Ikony i krzyże pochodzą z XVIII-XIX w.
Cerkiew otoczona jest kamiennym murem zbudowanym zapewne z ok. 1830 r. z murowanymi bramkami. Obecnie jest to rzymskokatolicki kościół parafialny pw. Najświętszej Marii Panny Wniebowziętej.

dawna cerkiew

Cerkiew greckokatolicka pw. Św. Michała Archanioła zbudowano w 1938 roku r. w miejscu poprzedniej, zni-szczonej w 1915 roku. Powstała ona na planie krzyża greckiego w stylu huculskim (przyjętym jako narodowy ukraiński). We wnętrzu znajduje się ołtarz rokokowy z XVIII w. Obecnie jest to kościół rzymskokatolicki, ale odprawiane są tutaj również nabożeństwa greckokatolickie.

cerkiew

Cerkiew parafialna grec-kokatolicka pw. Opieki Bogarodzicy w Hańczowej wzniesiona została w 1. poł. XIX w. w typie zachodniołem-kowskim. Wieżę dostawiono w XVIII w. Świątynia została gruntownie przekształcona i rozbudowana w 1871 r. Cerkiew wzniesiona została w konstrukcji zrębowej, pobita i pokryta jest gontami. Wieża zbudowana jest w konstrukcji trójdzielnej słupowo-ramowej, ma izbicę, na ścianach której namalowane są tarcze zegarowe. Dachy zwieńczone są baniastymi wieżyczkami ze ślepymi latarniami.
Cerkiewne wyposażenie świątyni pochodzi z XVIII-XIX w. Dekoracja malarska stropów wykonana w końcu XIX w. złożona jest z motywów architektonicznych, ornamentalnych i figuralnych. Zachował się kompletny ikonostas z tego samego czasu. Polichromia i ikonostas malowane są przez Antoniego, Michała i Zygmunta Bogdańskich.
Cerkiew otoczona jest zrekonstruowanym drewnianym ogrodzeniem, w którym znajdują się bramki z 1811 i 1871r. W sąsiedztwie świątyni usytuowane są zabudowania plebańskie z XIX-XX w. (plebania, stodoła, spichlerz). Obecnie jest to cerkiew parafialna prawosławna pod tym samym wezwaniem.

cerkiew

Cerkiew greckokatolicka pw. św. Łukasza Apostoła w Kunkowej wzniesiona została prawdopodobnie w 1868 r. w typie zachodniołemkowskim. Cerkiew trójdzielna o konstrukcji zrębowej, pobita gontami i pokryta blachą. Wieża wzniesiona jest w kon-strukcji słupowo-ramowej i ma pochyłe ściany i nadwieszoną izbicę. Dachy zwieńczone są baniastymi wieżyczkami ze ślepymi latarniami. Hełm wieży jest podobnego kształtu. Latarnie zwieńczone są żelaznymi, ozdobnymi, kutymi krzyżami kowalskiej roboty.
W świątyni zachowane jest oryginalne wyposażenie cerkiewne z XVIII i XIX w. Obecnie cerkiew filialna parafii prawosławnej w Bielance pod tym samym wezwaniem.

cerkiew

Cerkiew greckokatolicka pw. Św. Św. Kosmy i Damiana zbudowana została w 1807 roku. W 1930 roku przebudowano ją gruntownie, zmieniając kopuły i nadając świątyni charakter bardziej bizantyjski. Po roku 1986 przywrócono świątyni styl typowo łemkowski. Jest to konstrukcja trójdzielna z wieżą słupowo - ramową. Wewnątrz znajduje się dobrze zachowane wyposażenie (m.in. ikonostas). Na uwagę zasługuje także dzwonnica.

kaplica

Kaplica cmentarna pw. Chrystusa w Ciemnicy w Moszczenicy wzniesiona została ok. 1680 r. Na obecne miejsce przeniesiona została ze starego cmentarza. Budowla była gruntownie odnawiana w latach 1966-1968. Kaplica barokowa, drewniana, pokryta gontami, zbudowana w konstrukcji zrębowej. Wzniesiono ją na planie sześcioboku i jest jednopo-mieszczeniowa. W wejściu znajduje się późnogotycki portal z 1. połowy XVI w. Ściany kaplicy pokryte są barokowo-ludowymi malowidłami z ok. 1680 r. ze scenami Męki Pańskiej. Szczególnie cenne są: barokowy obraz Chrystusa w Ciemnicy z Matką Boską Bolesną z XVII-XVIII w. oraz barokowa rzeźba Chrystusa u słupa z XVIII w.

cerkiew

Kościół parafialny pw. Św. Michała Archanioła w Ropie wzniesiony został w drugiej połowie XVIII wieku przez Wilhelma Siemieńskiego. Ok. 1800 r. świątynia została powiększona przez wzniesienie dwóch kaplic-wież i kruchty ze ślepym portykiem kolumnowym. W 1956 r. do prezbiterium dobudowano nową zakrystię oraz przebudowano kruchtę. Jest to świątynia jednonawowa, zbudowana w stylu barokowym z elementami klasycyzującymi (przed-sionek) i hełmami wieżowymi o formach lokalnej architektury cerkiewnej. Zbudowana została w konstrukcji zrębowej, pobita gontami. W dachu znajduje się barokowa, baniasta wieżyczka na sygnaturkę z latarnią. Wieże z kaplicami i kruchta są murowane. Wieńczą je hełmy cebulaste z latarniami. Ściany i stropy kościoła ozdobione są dekoracją malarską o motywach figuralnych wykonaną w 2. połowie XIX w. Świątynia posiada wyposażenie z XVIII-XIX w. Ołtarz główny i dwa ołtarze boczne z 1.połowy XIX w. nawiązują do tradycji barokowej. W ołtarzu głównym znajdują się m.in. obrazy Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Michała Archanioła z XIX w. Ołtarze w kaplicach pochodzą z początku XX w. Klasycystyczna chrzcielnica wykonana została ok. 1800 r. Późnobarokowa ambona datowana jest na XVIII w., a kamienna kropielnica wykonana została w 1691 r. Kościół otoczony jest murowanym ogrodzeniem, w którym znajduje się murowana dzwonnica wzniesiona w 1. połowie XIX w.

dawna cerkiew

Cerkiew greckokatolicka pw. Św. Michała Archanioła w Ropicy Górnej wzniesiona została w 1813 lub 1819 r. w typie zachodniołemkowskim. Świątynię przebudowano w XIX i XX w. Cerkiew trójdzielna zbudowana w konstrukcji zrębowej, pobita i pokryta gontami oraz częściowo oszalowana. Wieża wzniesiona została w konstrukcji słupowo-ramowej. Ściany i stropy we wnętrzu świątyni ozdobione są dekoracją malarską złożoną z motywów ornamentalnych i figuralnych, wykonaną na przełomie XIX i XX w. W kościele zachowane jest cenne wyposażenie cerkiewne z XVIII-XIX w. Kompletny, rokokowy ikonostas i ikony pochodzą z 2. połowy XVIII w. Późnobarokowe ołtarze w nawie zostały wykonane w tym samym czasie. W ołtarzu lewym znajdują się m.in. ikona Matki Boskiej z Dzieciątkiem z końca XIX w., a w ołtarzu prawym ikona św. Mikołaja z XVIII w. Ponadto zachowały się m.in.: obrazy św. Trójcy barokowy z końca XVII w. i (owalny) z XVIII/XIX w. i św. Michała Archanioła z 2. ćwierci XIX w. Cerkiew otoczona jest drewnianym ogrodzeniem, w którym znajduje się wejście przez drewnianą bramkę nakrytą daszkiem namiotowym.

dawna cerkiew

Cerkiew greckokatolicka pw. świętych Kosmy i Damiana w Skwirtnem wzniesiona została w 1837 r. w typie zachodniołemkowskim. Świątynia trój-dzielna zbudowana w konstrukcji zrębowej, pobita jest i pokryta gontami. Dachy zwieńczone są zakończonymi kopulasto wieżyczkami z wielobocznymi, ślepymi latarniami. Dekoracja malarska wnętrza z ok. 1900 r., złożona jest z motywów figuralnych i ornamentalnych. Wyposa-żenie cerkwi pochodzi głównie z XVIII-XIX w. Zachowały się pozostałości ikonostasu z XVIII-XIX w. m.in. z XVIII-wiecznymi ikonami Matki Boskiej z Dzieciątkiem i Chrystusa Pantokratora. Ołtarz główny datowany jest na połowę XIX w. Do wyposażenia należą także krzyż procesyjny dwustronnie malowany z XVIII-XIX w. i dwa krzyże ołtarzowe cerkiewne z tego samego czasu. Obecnie kościół filialny rzymskokatolicki po tym samym wezwaniem.

Kościół pomocniczy pw. Św. Wojciecha Biskupa w Szymbarku wzniesiony został w 1782 r. a jego fundatorem był Tadeusz Siedlecki. W 1920 r. dobudowana została zakrystia. Kościół był gruntownie remontowany ok. 1850 r. Kościół jest późnobarokowy, zbudowany w konstrukcji zrębowej. Ściany i dach pokryte są gontami, a zakrystia jest murowana. Na dachu umieszczona jest wieżyczka na sygnaturkę z latarnią. Ściany i stropy kościoła ozdobione są dekoracją malarską złożoną z motywów figuralnych i ornamentalnych wykonaną w 1940 r. przez Władysława Lisowskiego. Wyposażenie świątyni pochodzi głównie z XVIII-XIX w. Rokokowe ołtarze powstały w 2. połowie XVIII w. W ołtarzu głównym znajduje się krucyfiks i obraz św. Wojciecha z tego samego czasu. W lewym ołtarzu bocznym umieszczony jest m.in. barokowy obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVII-XVIII w. Drewniana chrzcielnica, ambona o charakterze barokowym i konfesjonały datowane są na wiek XIX. Barwne litografie z przedstawieniami stacji Drogi Krzyżowej wykonane zostały ok. połowy XIX w. Przed fasadą kościoła usytuowana jest murowana dzwonnica z XVIII/XIX w.

skansen

Ośrodek Budownictwa Ludowego w Szymbarku jest muzeum prezentującym kulturę ludową mieszkańców północnej części Pogórza Gorlickiego. Większość zabytków pochodzi z końca XIX w., choć są i z XVIII. Do ciekawszych obiektów w skansenie należą: kurna chałupa z Siar z połowy XIX w. (przykład biedniackiego domu mieszkalnego złożonego z trzech pomieszczeń), chałupa z Gródka z końca XIX w. (przykład czteropomieszczeniowej zagrody średnio zamożnego chłopa) i wiatrak koźlak z Krygu z początku XX w. W większości obiektów eksponowane jest zabytkowe wyposażenie związane z ich sposobem użytkowania np. meble, sprzęty i stroje, w budynkach przemysłowych narzędzia i maszyny, w stodołach wozy. W skansenie organizowane są okazjonalnie pokazy tradycyjnego rzemiosła (np. garncarstwa, kowalstwa i tkactwa). W sąsiedztwie muzeum położony jest drewniany dworek mieszczański zbudowany w latach 1918-1919.

Cerkiew parafialna greckokatolicka pw. Narodzenia Bogarodzicy w Szymbarku-Dolinach (obecnie rzymskokatolicki kościół filialny pod tym samym wezwaniem) wzniesiona została w 1821 r. Świątynia remontowana była gruntownie w 1856 i 1927 r. (w 1856 r. dobudowana została m.in. kruchta). Zbudowana została w konstrukcji zrębowej, pobita jest gontami i pokryta blachą. Wieżę z pozorną izbicą wzniesioną w konstrukcji słupowo-ramowej, wieńczy cebulasty hełm ze ślepą latarnią. Cerkiew jest dwudzielna. Do prezbiterium dobudowana jest zakrystia. Nad frontową częścią korpusu świątyni nadbudowana została wieża. W nawie i pod wieżą wydzielony jest babiniec. Ikonostas z zespołem ikon, wolnostojący ołtarz główny i dwa ołtarzyki boczne mają charakter barokowy i pochodzą z 1. połowy XIX w.

dawna cerkiew XVIII w.

Cerkiew pw. Św. Dymitra zbudowano w latach 1755 - 58 w typie budownictwa zachodnio-łemkowskiego. Przebudowano ja w pierwszej połowie XIX w. Jest to konstrukcja zrębowa, z wieżą konstrukcji słupowej. Posiada dachy namiotowe z baniastymi hełmami. Wyposażenie wnętrza pochodzi z XVII - XIX w., a polichromia ścienna z początku XX w.

cerkiew

Cerkiew parafialna grecko-katolicka pw. Św. Parascewy w Uściu Gorlickim wzniesiona została w 1786 r. w typie zachodniołemkowskim.
Świątynia zbudowana została w konstrukcji trójdzielnej, zrębo-wej, pobita gontami i pokryta blachą. Wieża z nadwieszoną izbicą wzniesiona została w konstrukcji słupowo-ramowej i zwieńczona jest baniastym hełmem ze ślepą latarnią. Wszystkie człony budowli są kwadratowe. Figuralno-ornamentalna dekoracja malarska w świątyni wykonana została w 1938 r., a cerkiewne wyposażenie kościoła częściowo pochodzi z XVIII-XIX w. Późnobarokowy ikonostas i ikony wykonane zostały w XVIII w. Ołtarz główny datowany jest na wiek XIX w. Obecnie jest to kościół parafialny rzymskokatolicki pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, ale w kościele odbywają się także nabożeństwa unickie.

cerkiew

Cerkiew greckokatolicka pw. Opieki Najświętszej Maryi Panny. Zbudowana w XVIII w., w XX praktycznie ocalono ją od ruiny. Konstrukcję ma zrębową, trójdzielną, posiada wieżę o konstrukcji słupowo - ramowej z izbica. Ikonostas uzupełniono ikonami ze zbiorów w Łańcucie.

kościół

Kościół parafialny pw. Najświętszej Marii Panny Wniebowziętej w Wysowej wzniesiony został w latach 1936-1938 według projektu architekta Zdzisława Mączeńskiego, w tradycji dawnego budownictwa regionalnego. Pracami przy budowie świątyni kierował najpierw Stanisław Marańda, a później Jan Bedus.
Świątynia jest oszalowana i pokryta blachą. Zbudowana została w konstrukcji zrębowo-słupowej. Wieża o pochyłych ścianach, z pozorną izbicą wzniesiona jest w konstrukcji słupowo-ramowej. Wieńczy ją hełm z ośmioboczną pozorną latarnią nakrytą kopułką. W dwuspadowym dachu nad nawą znajduje się wieżyczka na sygnaturkę z latarnią. Wyposażenie kościoła jest skromne. Barokowy ołtarz główny z XVIII lub XIX w. pochodzi z innego kościoła. W nim znajduje się obraz Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny namalowany według Murilla przez Mieczysława Wyrobka.

cerkiew

Cerkiew greckokatolicka pw. Św. Michała Archanioła w Wysowej wzniesiona została w 1779 r. na miejscu poprzedniej spalonej w 1777 r. w czasie walk konfederatów barskich z wojskami rosyjskimi. Budowla w typie zachodnio-łemkowskim, wzniesiona w konstrukcji zrębowej, oszalowana i pokryta blachą. Wysoka wieża z izbicą wzniesiona została w konstrukcji słupowo-ramowej, a wieńczy ja hełm baniasty z pozorną latarnią. W ścianach izbicy umieszczone są ślepe tarcze zegarowe. Dachy zwieńczone zostały wieżyczkami takiego samego kształtu jak hełm wieży. Cerkiew jest dwudzielna (pierwotnie była trójdzielna). Dekoracja malarska wnętrza cerkiewnego wykonana została w latach 1912-1913. Składa się z motywów architektonicznych, figuralnych i ornamentalnych. W świątyni znajduje się wyposażenie cerkiewne z XVIII i XIX w. Szczególnie godny uwagi jest cenny późnobarokowy ikonostas z dobrze zachowanym kompletem ikon. Obecnie jest to cerkiew filialna parafii prawosławnej w Hańczowej.

cerkiew XVIII w.

Cerkiew greckokatolicka pw. Opieki Najświętszej Marii Panny pochodzi z 1786 r. Świątynia jest trójdzielna, jednonawowa, konstrukcji zrębowej z wieżą słupowo - ramową. Ołtarz główny jest rokokowy, pochodzi z XVIII w. Obok stoi drewniana dzwonnica z 1912 r. Obecnie jest to świątynia prawosławna.