|
Szlak architektury drewnianej
|
Redaktor: Administrator
12.05.2009.
| |
Bogactwo i atrakcyjno¶æ architektury drewnianej Ma³opolski zarówno pod wzglêdem kulturowym, jak i turystycznym zadecydowa³y o opracowaniu koncepcji Szlaku Architektury Drewnianej o d³ugo¶ci ponad 1500 km. Na szlaku znajd± siê 232 najbardziej warto¶ciowe obiekty budownictwa drewnianego w Ma³opolsce - ko¶cio³y, cerkwie, zespo³y zabudowy wiejskiej i ma³omiasteczkowej, skanseny oraz dwory. Koncepcja Szlaku Architektury Drewnianej zak³ada jego przebieg poprzez s±siednie regiony Podkarpacie i ¦l±sk. Szlak stanie siê nowym produktem turystycznym, prezentuj±cym na tle piêkna krajobrazu ró¿norodno¶æ a zarazem unikatowo¶æ budownictwa drewnianego w regionie. W powiecie gorlickim wytypowano 35 obiektów, zwi±zanych z kultur± pogórzañsk± i ³emkowsk± a tak¿e staropolsk±. Przepiêknie wkomponowane w malownicze, ³agodne zbocza Beskidu Gorlickiego s± nierzadko istnymi dzie³ami sztuki i per³ami architektury drewnianej.
Binarowa, gmina Biecz
Ko¶ció³ w Binarowej jest jednym z najcenniejszych zabytków drewnianego budownictwa sakralnego w Polsce. W 2003 roku zosta³ wpisany na Listê ¦wiatowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO.
Ko¶ció³ parafialny pw. ¦w. Micha³a Archanio³a w Binarowej wzniesiony zosta³ oko³o 1500 r. W 1596 r. dostawiono wie¿ê. Prawdopodobnie na pocz±tku XVII w. ko¶ció³ otoczono podcieniami (sobotami) i wzniesiono na dachu nawy wie¿yczkê na sygnaturkê. W latach 1641-1650 ¶wi±tyniê gruntownie przekszta³cono: powsta³a wtedy kaplica pw. Anio³ów Stró¿ów, przebudowano chór muzyczny, powiêkszono otwory okienne, wykonano now± polichromiê. Po 1908 r. dachy nawy, prezbiterium oraz górne partie wie¿y pokryto blach± ocynkowan±, a szalunek gontowy ¶cian zast±piono deskowaniem, co w znacznym stopniu zniekszta³ci³o pierwotny kszta³t bry³y ko¶cio³a. Od lat dziewiêædziesi±tych XX w. trwaj± prace nad przywróceniem stanu ¶wi±tyni sprzed 1908 r. ¦wi±tynia zbudowana zosta³a w konstrukcji zrêbowej, pobita gontami, czê¶ciowo oszalowana i pokryta blach±. Izbicowa wie¿a o pochy³ych ¶cianach silnie zwê¿aj±cych siê ku górze, wzniesiona zosta³a w konstrukcji s³upowo-ramowej. W nawie, kaplicy i zakrystii znajduj± siê nadwieszone nad tymi pomieszczeniami chóry muzyczne. Najstarszymi i najcenniejszymi elementami wyposa¿enia ko¶cio³a s± gotyckie rze¼by z koñca XIV w.: rze¼ba Matki Boskiej z Dzieci±tkiem i p³askorze¼by ¶wiêtych: Ma³gorzaty, Doroty, Katarzyny i Barbary. W o³tarzu g³ównym znajduje siê figura Matki Boskiej z Dzieci±tkiem z drugiej æwierci XV w. Inne zabytki z okresu ¶redniowiecza to kamienna chrzcielnica, gotycki dzwon z XV w. oraz ozdobne okucia drzwi prowadz±cych z kruchty do nawy. Wyj±tkow± warto¶æ ko¶cio³a stanowi± malowid³a wykonane technik± chudej tempery we wnêtrzu ¶wi±tyni. Najstarsza, z pocz±tku XVI w., jest pó¼nogotycka, ornamentalna dekoracja patronowa stropu prezbiterium i nawy. Z XVII w. pochodz± barokowe wielobarwne cykle przedstawieniowe, m.in. figuralna dekoracja ¶cian prezbiterium z³o¿ona z 24-kwaterowego cyklu pasyjnego, imituj±ca tkaninê dekoracja dolnych ¶cian prezbiterium, figuralno-ornamentalna dekoracja kaplicy Anio³ów Stró¿ów z 1655 r., dekoracja malarska zakrystii. Znaczna czê¶æ wyposa¿enia ¶wi±tyni pochodzi z XVII w. Do najciekawszych elementów nale¿±: o³tarz g³ówny, bogato rze¼bione ³awki, konfesjona³y pokryte malowid³ami, tron celebransa i ambona. W XVII w. powsta³y prawdopodobnie tak¿e rze¼by Chrystusa Ukrzy¿owanego, Matki Boskiej i ¶w. Jana, umieszczone na belce têczowej. Warto te¿ zwróciæ uwagê na obrazy w bocznych o³tarzach. W o³tarzu pó³nocnym jest to otaczany ¿ywym kultem obraz Matki Boskiej z trzeciej æwierci XVII w. (wed³ug tradycji, dar króla Polski Jana Kazimierza), w o³tarzu po³udniowym XVII-wieczny obraz Chrystusa Ubiczowanego.

Sêkowa, gmina Sêkowa
Ko¶ció³ pw. ¦w. ¦w. Filipa i Jakuba w Sêkowej jest jedn± z najbardziej malowniczych ¶wi±tyñ drewnianych w Polsce. Obiekt ten stanowi znakomity przyk³ad kunsztu dawnych mistrzów pogórzañskich. W 2003 roku zosta³ wpisany na Listê ¦wiatowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO. W ko¶ciele eksponowany jest medal Prix Europa Nostra przyznany w 1994 r. za wzorowo prowadzone prace konserwatorskie.
 |
| ko¶ció³ |
Ko¶ció³zbudowany zosta³ ok. 1520 r. Pomimo pó¼niejszych barokowychprzekszta³ceñ, gotycka ¶wi±tynia do dzi¶ zachowa³a pierwotny charakterkonstrukcji i uk³adu przestrzen-nego. W XVIII w. powsta³y: niska wie¿a,wie¿yczka na sygnaturkê, kamienna posadzka wokó³ ko¶cio³a i wysokiepodcienia - soboty, które nada³y ¶wi±tyni indywidualny charakter. Napocz±tku XIX w. przebudowano zakrystiê i chór muzyczny oraz wzmocniono¶ciany. Ko¶ció³ jednonawowy,wzniesiony zosta³ w konstrukcji zrêbowej z modrzewiowych, rêcznieociosanych bierwion. Kwadratowa izbicowa wie¿a konstrukcjis³upowo-ramowej zwieñczona jest kopulastym he³mem z wysmuk³± latarni±.¦wi±tyniê obiegaj± malownicze, szerokie podcienia. Nawê, prezbiterium izakrystiê pokrywa wspólny dach, bardzo stromy, pokryty gontami. Przed I wojn± ¶wiatow± ko¶ció³ nale¿a³ do najpiêkniejszychw Ma³opolsce, m.in. z powodu zabytkowego wyposa¿enia. Znajdowa³y siê tupó¼norenesansowe o³tarze, obrazy XV-wiecznych mistrzów cechowych,fragment XV-wiecznego tryptyku. Eksponowane miejsce zajmowa³a kamiennachrzcielnica. ¦ciany i strop we wnêtrzu pokryte by³y neogotyck±polichromi±. Sprzêty by³y bogato ornamentowane, l¶ni³y jaskrawo¶ci±barw i z³oceñ. Ko¶ció³ek chêtnie malowali wybitni arty¶ci, m.in.Stanis³aw Wyspiañski, Józef Mehoffer, Teodor Axentowicz, W³odzimierzTetmajer. Podczas I wojny ¶wiatowej ko¶ció³ zosta³ zdewastowany przez wojskaaustriackie - drewna u¿yto do szalowania okopów. Przy tym barbarzyñskimprocederze podobno katolickiej armii przepad³a tak¿e wiêkszo¶æwyposa¿enia. Odbudowa³ ko¶ció³ W³adys³aw D³ugosz, a pracekonserwatorskie by³y prowadzone (z przerwami) przez prawie ca³± drug±po³owê XX w. W skromnym obecnie wyposa¿eniu ko¶cio³a najpiêkniejszy jestpó¼norenesansowy o³tarz g³ówny z pocz±tku XVII w., zdewastowany w 1915,zrekonstruowany w latach 1948-49. W polichromowanym, z³oconym o³tarzuumieszczono obrazy ¶wiêtych: Miko³aja, Benedykta i Antoniego. Wskrzyd³ach znajduj± siê posagi ¶wiêtych Piotra i Andrzeja. Wzwieñczeniu rze¼ba Salvator Mundi z medalionami z wizerunkami patronówko¶cio³a, ¶wiêtych Filipa i Jakuba. Uwagê zwraca tak¿e kamiennapó¼nogotycka chrzcielnica z 1522 r. Na ¶cianie po³udniowej przetrwa³yniewielkie fragmenty polichromii sprzed 1888 r. O³tarze boczne s±wspó³czesne, z ostatniej æwierci XX w., jeden z obrazem ¶w. Huberta,drugi z figur± Naj¶wiêtszej Panny.

Bartne, Gmina Sêkowa
 |
| cerkiew |
Cerkiew parafialna greckokatolicka pw. ¶wiêtych Kosmy i Damiana zbudowana zosta³a w 1842 r. (data w nadpro¿u). Jest to typowa cerkiew zachodnio³emkowska. Wie¿ê dobudowano w XVIII w. Budowla trójdzielna o konstrukcji zrêbowej, pobita i pokryta jest gontami. Wie¿a konstrukcji s³upowo-ramowej zwieñczona jest kopulastym he³mem z pozorn± latarni±. ¦ciany budowli pokryte s± wielobarwn± dekoracj± malarsk±. W ¶wi±tyni wyeksponowane s± zbiory ³emkowskiej sztuki cerkiewnej i ludowej. Znajduje siê tu m.in. kompletny ikonostas z XVIII w. (niektóre ikony pochodz± byæ mo¿e z XVI w.) i o³tarz boczny z 1797r. Do najcenniejszych zabytków nale¿± XVIII-wieczne ikony Matka Boska z Dzieci±tkiem i Chrystus (w typie Pantokratora). Czê¶æ obrazów pochodzi z cerkwi w okolicznych wsiach (w¶ród nich grupa 19 ikon z Bodaków). W babiñcu umieszczone s± odrzwia ze zniszczonej w 1971 r. cerkwi z Nieznajowej. W muzeum organizowane s± wystawy okresowe.
Kwiatoñ, gmina U¶cie Gorlickie
 |
| cerkiew |
¦wi±tynia jest klasycznym przyk³adem zachodnio³emkowskiego budownictwa cerkiewnego. Uwa¿ana jest za jedn± z najpiê-kniejszych cerkwi w Polsce.
 |
| dawna cerkiew |
Cerkiew greckokatolicka pw. ¶w. Parascewii w Kwiatoniu wzniesiona zosta³a zapewne w 2. po³owie XVII w. (wed³ug tradycji w 1700 r.). Wie¿a prawdopodobnie dostawiona zosta³a w 1743 r. lub wówczas by³a remontowana (data na belce). Cerkiew trójdzielna o konstrukcji zrêbowej, pobita i pokryta gontami. Cerkiew posiada wyj±tkowo strzelist± bry³ê. Wszystkie cz³ony budowli wzniesione zosta³y na planach zbli¿onych do kwadratów. Pod wie¿± znajduje siê babiniec. Dekoracja malarska ¶cian i stropów wykonana zosta³a w XVIII w., a z³o¿ona jest z motywów figuralnych i ornamentalnych. W ¶wi±tyni zachowa³o siê kompletne wyposa¿enie cerkiewne z XVIII i XIX w. Ikonostas pêdzla Micha³a Bogdañskiego wykonany zosta³ w 1904 r. O³tarz pochodzi z XIX w. Obecnie jest to ko¶ció³ pomocniczy parafii rzymskokatolickiej pw. Matki Bo¿ej Nieustaj±cej Pomocy w U¶ciu Gorlickim.
Szalowa, Gmina £u¿na
|
¦wi±tynia w Szalowej jest jednym z najcenniejszych barokowych ko¶cio³ów drewnianych w Polsce. Zosta³a wytypowana do wpisania na presti¿ow± Listê ¦wiatowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO.
 |
| ko¶ció³ |
Ko¶ció³ parafialny pw. ¦w. Micha³a Archanio³a w Szalowej wzniesiony zosta³ w 1736 lub 1739 r. dziêki staraniom w³a¶ciciela wsi Krzysztofa Jordana i miejscowego proboszcza ks. Wojciecha Stefanowskiego. Budowlê ukoñczono i konsekrowano w 1756 r. Ko¶ció³ restaurowano w XIX i XX w. Pó¼nobarokowa ¶wi±tynia wzniesiona zosta³a w konstrukcji zrêbowej, oszalowana i pokryta blach±. Nawa g³ówna i prezbiterium nakryte s± wspólnym dachem wielopo³aciowym. W dachu umieszczona jest o¶mioboczna cebulasta wie¿yczka na sygnaturkê z latarni±. ¦wi±tynia jest budowl± trójnawow± zbudowan± w uk³adzie bazylikowym. Wyposa¿enie ko¶cio³a jest jednolite (barokowo-rokokowe), pochodzi g³ównie z XVIII w. Sk³adaj± siê na nie polichromia, wystrój rze¼biarski i sprzêty. Na szczególn± uwagê zas³uguje wielobarwna, iluzjonistyczna polichromia. Wykonana zosta³a ok. po³owy XVIII w., a uzupe³niono j± w 1808 r. ¦ciany prezbiterium pokryte s± m.in. wielobarwnymi polnym kwiatami. Na sklepieniu ukazane s± przedstawienia alegoryczne, m.in. Golgota, Adoracja Naj¶wiêtszego Sakramentu, Tablice Dekalogu, Arka Noego. Wyj±tkowo interesuj±ca jest malarsko-rze¼biarska dekoracja ¶ciany i belki têczowej. Malowid³o na ¶cianie jest uzupe³nieniem dla rze¼biarskiego przedstawienia Grupy Ukrzy¿owania. Centralna postaæ malowid³a - ¿o³nierz na koniu - przebija w³óczni± bok Chrystusa na krzy¿u, umieszczonym na belce têczowej. Wszystkie detale architektoniczne s± drewniane i polichromowane. Szczególnie okazale prezentuj± siê dwa barokowo-rokokowe portale zakrystyjne z po³owy XVIII w. z figurkami uskrzydlonych anio³ków. Na ³ukach arkad naw bocznych ustawione s± rze¼by Aposto³ów. Do ciekawszych rze¼b w ko¶ciele nale¿y figura ¶w. Micha³a Archanio³a w walce z szatanem w postaci smoka z ok. po³owy XVIII w., umieszczona w szczycie fasady, i barokowo-ludowa rze¼ba Chrystusa Zmartwychwsta³ego z XIX w.
 |
| dwór |
Bardzo cenne s± drewniane, kolumnowe o³tarze pó¼noba-rokowe z bogat± dekoracj± rokokow± z ok. po³owy XVIII w. (o³tarz g³ówny i sze¶æ bocznych). W o³tarzu g³ównym znajduj± siê XVIII-wieczne obrazy ¦wiêtej Trójcy i ¶w. Micha³a Archanio³a. W jednym z o³tarzy bocznych umieszczo-no obraz ¶w. Jana Kantego z pierwszej po³owy XVII w., otoczony kultem wzmiankowanym od XVII w., i ¶w. Anny Samotrzeciej z XVI w., w drugim znajduje siê obraz ¶w. Miko³aja z XVI w. i ¶w. Barbary i ¶w. Stanis³awa biskupa z XVII w. Cennym zabytkiem jest chrzcielnica z czarnego marmuru (XVII/XVIII w.) Zwróciæ warto uwagê na rokokow± ambonê z po³owy XVIII w., rokokowe konfesjona³y i ³awki, XVII-wieczny obraz Veraicon umieszczony pod belk± têczow±, ukazuj±cy twarz Chrystusa i rokokowe feretrony z 2. po³owy XVIII w. W konwencji stylowej ca³ego wyposa¿enia utrzymany jest wsparty na dwóch kolumnach drewniany chór muzyczny z 2. po³owy XVIII w. z bogato ornamentowanym parapetem.
|
Banica, Gmina U¶cie Gorlickie
 |
| dawna cerkiew XVIII w. |
Greckokatolicka cerkiew pw. ¶w. Kosmy i Damiana zbudowana zosta³a w 1787 r. W 1898 r. gruntownie j± przebudowano, przez co utraci³a nieco swój pierwotny wygl±d. Jest to konstrukcja trójdzielna, zrêbowa. Wewn±trz znajduje siê ikonostas z 1757 r. Obok ¶wi±tyni stoi dzwonnica z XIX w. Obecnie jest to ko¶ció³ rzymskokatolicki.
Bodaki, gmina Sêkowa
Greckokatolicka cerkiew pw. ¦w. Dymitra. Zbudowano j± w 1902 r., w miejscu poprzedniej. Budowla jest zrêbowa, szalowana deskami, trójdzielna. We wnêtrzu znajduje siê ikonostas, polichromia figuralna i ornamentalna z XX w. Obecnie jest to ko¶ció³ rzymskokatolicki.
Cerkiew prawos³awna pw. ¦w. Dymitra. Wzniesiono j± w 1934 roku i jest to równie¿ budowla trójdzielna, szalowana deskami. Dach kryty blach± ma dwie kopu³ki z he³mami.
Brunary Wy¿ne, gmina U¶cie Gorlickie
 |
| cerkiew |
Cerkiew parafialna grecko-katolicka pw. ¶w. Micha³a Archanio³a w Brunarach Wy¿nych zbudowana zosta³a w 1797 w typie zachodnio-³emkowskiego budownictwa cerkiewnego. Powiêkszono j± i przekszta³cono w latach 1830-1831 (z tego czasu pochodzi m.in. prezbiterium, stropy, kruchta). Cerkiew drewniana, oszalowana oraz czê¶ciowo pokryta i pobita gontami, wzniesiona w konstrukcji zrêbowej, pierwotnie trójdzielna. Dekoracjê malarsk± ¶cian i stropów o motywach architektonicznych i ro¶linnych wykonali Antoni i Józef Bogdañscy w 1898 r. W nawie zachowa³y siê fragmenty starszej polichromii z koñca XVIII w. Wyposa¿enie wnêtrza pochodzi z XVIII-XIX w. Barokowy ikonostas z zespo³em ikon wykonany zosta³ w XVIII w. Barokowe o³tarze boczne przy prezbiterium pochodz± z 2. po³. XVII w. W lewym znajduje siê obraz "Pieta" z tego samego czasu. W rokokowym o³tarzu z 2. po³. XVIII, w nawie w. umieszczony jest XVIII-wieczny obraz Matki Boskiej z Dzieci±tkiem. Ambona z malowanymi na parapecie postaciami ewangelistów wykonana zosta³a w XVIII w. £awa rokokowa z malowan± dekoracj± datowana jest na drug± po³owê tego stulecia. Ikony i krzy¿e pochodz± z XVIII-XIX w. Cerkiew otoczona jest kamiennym murem zbudowanym zapewne z ok. 1830 r. z murowanymi bramkami. Obecnie jest to rzymskokatolicki ko¶ció³ parafialny pw. Naj¶wiêtszej Marii Panny Wniebowziêtej.
|
G³adyszów, gmina U¶cie Gorlickie
 |
| dawna cerkiew |
Cerkiew greckokatolicka pw. ¦w. Micha³a Archanio³a zbudowano w 1938 roku r. w miejscu poprzedniej, zni-szczonej w 1915 roku. Powsta³a ona na planie krzy¿a greckiego w stylu huculskim (przyjêtym jako narodowy ukraiñski). We wnêtrzu znajduje siê o³tarz rokokowy z XVIII w. Obecnie jest to ko¶ció³ rzymskokatolicki, ale odprawiane s± tutaj równie¿ nabo¿eñstwa greckokatolickie.
|
Hañczowa, gmina U¶cie Gorlickie
 |
| cerkiew |
Cerkiew parafialna grec-kokatolicka pw. Opieki Bogarodzicy w Hañczowej wzniesiona zosta³a w 1. po³. XIX w. w typie zachodnio³em-kowskim. Wie¿ê dostawiono w XVIII w. ¦wi±tynia zosta³a gruntownie przekszta³cona i rozbudowana w 1871 r. Cerkiew wzniesiona zosta³a w konstrukcji zrêbowej, pobita i pokryta jest gontami. Wie¿a zbudowana jest w konstrukcji trójdzielnej s³upowo-ramowej, ma izbicê, na ¶cianach której namalowane s± tarcze zegarowe. Dachy zwieñczone s± baniastymi wie¿yczkami ze ¶lepymi latarniami. Cerkiewne wyposa¿enie ¶wi±tyni pochodzi z XVIII-XIX w. Dekoracja malarska stropów wykonana w koñcu XIX w. z³o¿ona jest z motywów architektonicznych, ornamentalnych i figuralnych. Zachowa³ siê kompletny ikonostas z tego samego czasu. Polichromia i ikonostas malowane s± przez Antoniego, Micha³a i Zygmunta Bogdañskich. Cerkiew otoczona jest zrekonstruowanym drewnianym ogrodzeniem, w którym znajduj± siê bramki z 1811 i 1871r. W s±siedztwie ¶wi±tyni usytuowane s± zabudowania plebañskie z XIX-XX w. (plebania, stodo³a, spichlerz). Obecnie jest to cerkiew parafialna prawos³awna pod tym samym wezwaniem.
|
Krzywa, gmina Sêkowa
Cerkiew greckokatolicka z lat 1924 - 1926. ¦wi±tynia trójdzielna o konstrukcji zrêbowej, kryta blach±, zwieñczona trzema o¶miobocznymi kopu³ami. Najwiêksza kopu³a znajduje siê nad naw±. Wewn±trz zachowa³ siê o³tarz ozdobiony malowid³ami. Obecnie jest to ko¶ció³ rzymskokatolicki.
Kunkowa, gmina U¶cie Gorlickie
 |
| cerkiew |
Cerkiew greckokatolicka pw. ¶w. £ukasza Aposto³a w Kunkowej wzniesiona zosta³a prawdopodobnie w 1868 r. w typie zachodnio³emkowskim. Cerkiew trójdzielna o konstrukcji zrêbowej, pobita gontami i pokryta blach±. Wie¿a wzniesiona jest w kon-strukcji s³upowo-ramowej i ma pochy³e ¶ciany i nadwieszon± izbicê. Dachy zwieñczone s± baniastymi wie¿yczkami ze ¶lepymi latarniami. He³m wie¿y jest podobnego kszta³tu. Latarnie zwieñczone s± ¿elaznymi, ozdobnymi, kutymi krzy¿ami kowalskiej roboty. W ¶wi±tyni zachowane jest oryginalne wyposa¿enie cerkiewne z XVIII i XIX w. Obecnie cerkiew filialna parafii prawos³awnej w Bielance pod tym samym wezwaniem.
|
Libusza, gmina Biecz
Ko¶ció³ pw. Narodzenia Naj¶wiêtszej Marii Panny w Libuszy wzniesiony zosta³ ok. 1513 r. W 1609 r. do ¶wi±tyni dobudowana zosta³a wie¿a. Ko¶ció³ by³ remontowany w XVII, XIX i kilkakrotnie w XX w. W lutym 1986 r. na skutek podpalenia ¶wi±tynia sp³onê³a. Sta³o siê to krótko po przeprowadzeniu ostatniej kompleksowej konserwacji architektury i wnêtrza budowli. Z po¿aru ocala³a zakrystia, nadpalone ¶ciany (zachowuj±c pe³en obwód zrêbowej ca³o¶ci) i piêkny krzy¿ ludowy umieszczony na zewn±trz ¶ciany zamykaj±cej prezbiterium. Sp³onê³a ca³kowicie wie¿a ko¶cio³a i cenne wyposa¿enie ¶wi±tyni. W 1988 r. podjêta zosta³a decyzja o rekonstrukcji ko¶cio³a, jednak na skutek ró¿nych trudno¶ci do prac przyst±piono dopiero w 1996 r. Z wielk± staranno¶ci± i z zachowaniem wszelkich szczegó³ów konstrukcyjnych odbudowana zosta³a wie¿a. Jest identyczna jak poprzednia spalona. Aktualnie prace budowlane przy odbudowie ko¶cio³a s± kontynuowane. Wzniesiony zosta³ w konstrukcji zrêbowej, pierwotnie pobity i pokryty by³ gontami. Nad naw± i prezbiterium znajdowa³ siê wspólny, dach wielopo³aciowy wsparty na gotyckiej wiê¼bie storczykowej. ¦wi±tynia by³a jednonawowa. Zachowa³y siê te¿ liczne detale ciesielskie z czasu budowy ¶wi±tyni. W ko¶ciele znajdowa³a siê niezwykle cenna polichromia, wybitne dzie³o sztuki. Strop pokryty by³ pó¼nogotyck± dekoracj± malarsk± z 1523 r. z³o¿on± z motywów ornamentalnych i figuralnych. By³o to dzie³o anonimowego malarza tzw. Mistrza z Wójtowej. ¦ciany pokrywa³a pó¼norenesansowa polichromia figuralna z XVI-XVII w. Wyposa¿enie ko¶cio³a by³o g³ównie renesansowe i barokowe z XVI-XVIII w. Najcenniejszym zabytkiem by³ pó¼nogotycki tryptyk wykonany ok. 1520-1530 r. przez wspomnianego ju¿ Mistrza z Wójtowej. Ko¶ció³ w Libuszy by³ jednym z najcenniejszych i najpiêkniejszych ko¶cio³ów drewnianych w Polsce i do czasu po¿aru jedn± z najlepiej zachowanych pó¼nogotyckich ¶wi±tyñ drewnianych na Podkarpaciu.
Mêcina Wielka
 |
| cerkiew |
Cerkiew greckokatolicka pw. ¦w. ¦w. Kosmy i Damiana zbudowana zosta³a w 1807 roku. W 1930 roku przebudowano j± gruntownie, zmieniaj±c kopu³y i nadaj±c ¶wi±tyni charakter bardziej bizantyjski. Po roku 1986 przywrócono ¶wi±tyni styl typowo ³emkowski. Jest to konstrukcja trójdzielna z wie¿± s³upowo - ramow±. Wewn±trz znajduje siê dobrze zachowane wyposa¿enie (m.in. ikonostas). Na uwagê zas³uguje tak¿e dzwonnica.
|
Moszczenica, gmina Moszczenica
 |
| kaplica |
Kaplica cmentarna pw. Chrystusa w Ciemnicy w Moszczenicy wzniesiona zosta³a ok. 1680 r. Na obecne miejsce przeniesiona zosta³a ze starego cmentarza. Budowla by³a gruntownie odnawiana w latach 1966-1968. Kaplica barokowa, drewniana, pokryta gontami, zbudowana w konstrukcji zrêbowej. Wzniesiono j± na planie sze¶cioboku i jest jednopo-mieszczeniowa. W wej¶ciu znajduje siê pó¼nogotycki portal z 1. po³owy XVI w. ¦ciany kaplicy pokryte s± barokowo-ludowymi malowid³ami z ok. 1680 r. ze scenami Mêki Pañskiej. Szczególnie cenne s±: barokowy obraz Chrystusa w Ciemnicy z Matk± Bosk± Bolesn± z XVII-XVIII w. oraz barokowa rze¼ba Chrystusa u s³upa z XVIII w.
|
Pêtna, gmina Sêkowa
Dzwonnica. Zosta³a zbudowana w 1700 r. i stoi obok murowanej cerkwi pw. ¦w. Parascewi.
Ropa, gmina Ropa
 |
| cerkiew |
Ko¶ció³ parafialny pw. ¦w. Micha³a Archanio³a w Ropie wzniesiony zosta³ w drugiej po³owie XVIII wieku przez Wilhelma Siemieñskiego. Ok. 1800 r. ¶wi±tynia zosta³a powiêkszona przez wzniesienie dwóch kaplic-wie¿ i kruchty ze ¶lepym portykiem kolumnowym. W 1956 r. do prezbiterium dobudowano now± zakrystiê oraz przebudowano kruchtê. Jest to ¶wi±tynia jednonawowa, zbudowana w stylu barokowym z elementami klasycyzuj±cymi (przed-sionek) i he³mami wie¿owymi o formach lokalnej architektury cerkiewnej. Zbudowana zosta³a w konstrukcji zrêbowej, pobita gontami. W dachu znajduje siê barokowa, baniasta wie¿yczka na sygnaturkê z latarni±. Wie¿e z kaplicami i kruchta s± murowane. Wieñcz± je he³my cebulaste z latarniami. ¦ciany i stropy ko¶cio³a ozdobione s± dekoracj± malarsk± o motywach figuralnych wykonan± w 2. po³owie XIX w. ¦wi±tynia posiada wyposa¿enie z XVIII-XIX w. O³tarz g³ówny i dwa o³tarze boczne z 1.po³owy XIX w. nawi±zuj± do tradycji barokowej. W o³tarzu g³ównym znajduj± siê m.in. obrazy Wniebowziêcia Naj¶wiêtszej Marii Panny i ¶w. Micha³a Archanio³a z XIX w. O³tarze w kaplicach pochodz± z pocz±tku XX w. Klasycystyczna chrzcielnica wykonana zosta³a ok. 1800 r. Pó¼nobarokowa ambona datowana jest na XVIII w., a kamienna kropielnica wykonana zosta³a w 1691 r. Ko¶ció³ otoczony jest murowanym ogrodzeniem, w którym znajduje siê murowana dzwonnica wzniesiona w 1. po³owie XIX w.
|
Ropica Górna, gmina Sêkowa
 |
| dawna cerkiew |
Cerkiew greckokatolicka pw. ¦w. Micha³a Archanio³a w Ropicy Górnej wzniesiona zosta³a w 1813 lub 1819 r. w typie zachodnio³emkowskim. ¦wi±tyniê przebudowano w XIX i XX w. Cerkiew trójdzielna zbudowana w konstrukcji zrêbowej, pobita i pokryta gontami oraz czê¶ciowo oszalowana. Wie¿a wzniesiona zosta³a w konstrukcji s³upowo-ramowej. ¦ciany i stropy we wnêtrzu ¶wi±tyni ozdobione s± dekoracj± malarsk± z³o¿on± z motywów ornamentalnych i figuralnych, wykonan± na prze³omie XIX i XX w. W ko¶ciele zachowane jest cenne wyposa¿enie cerkiewne z XVIII-XIX w. Kompletny, rokokowy ikonostas i ikony pochodz± z 2. po³owy XVIII w. Pó¼nobarokowe o³tarze w nawie zosta³y wykonane w tym samym czasie. W o³tarzu lewym znajduj± siê m.in. ikona Matki Boskiej z Dzieci±tkiem z koñca XIX w., a w o³tarzu prawym ikona ¶w. Miko³aja z XVIII w. Ponadto zachowa³y siê m.in.: obrazy ¶w. Trójcy barokowy z koñca XVII w. i (owalny) z XVIII/XIX w. i ¶w. Micha³a Archanio³a z 2. æwierci XIX w. Cerkiew otoczona jest drewnianym ogrodzeniem, w którym znajduje siê wej¶cie przez drewnian± bramkê nakryt± daszkiem namiotowym.
|
Ro¿nowice, gmina Biecz
Ko¶ció³ pw. ¦w. Andrzeja w Ro¿nowicach wzniesiony zosta³ w latach 1756-1764 staraniem ks. Paw³a Go³kowskiego. ¦wi±tynia by³a kilkakrotnie odnawiana m.in. w 1894 r. W tym czasie ¶ciany i dachy zosta³y obite blach±, któr± usuniêto i zast±piono gontami podczas prac remontowych w latach 1970-1975. W 1992 r. od uderzenia pioruna sp³onê³a wie¿a, wiê¼ba dachowa, stropy i organy. Dziêki ofiarno¶ci parafian uda³o siê ocaliæ znaczn± czê¶æ cennego wyposa¿enie ko¶cio³a. Pod koniec lat 90. XX w. wie¿a zosta³a odbudowana, a ¶wi±tyniê pokryto blaszanym dachem opartym na metalowej wiê¼bie. Ko¶ció³ jest unikatowym przyk³adem imitacji w drewnie rozwi±zañ przejmowanych z barokowych wzorców monumentalnej architektury sakralnej. Projektantem ¶wi±tyni by³ zapewne do¶wiadczony architekt. Zbudowana jest w konstrukcji zrêbowej o ¶cianach pobitych gontami. Ozdob± budowli by³a pierwotna, malownicza wie¿a konstrukcji s³upowo-ramowej, wzniesiona na planie kwadratu, o ¶cianach pobitych gontami, podzielonych zadaszeniami i silnie zwê¿aj±cych siê ku górze. Wieñczy³ j± wysmuk³y he³m z kopu³k±. ¦wi±tynia trójnawowa. Ko¶ció³ ma pó¼nobarokowy wystrój wnêtrza. Nawy boczne oddzielone s± od nawy g³ównej kolumnami, na których oparte s± sp³aszczone ³uki arkad oraz fali¶cie wygiêta belka têczowa. Na kolumnach i ³ukach arkad wspiera³o siê pozorne sklepienie deskowe. Charakter stylowy wnêtrza podkre¶la polichromia z³o¿ona z motywów ro¶linnych i geometrycznych. Autorem malowide³ wykonanych w 1787 r., a ods³oniêtych przez konserwatorów w latach 1970-1975 by³ J. Kozicki. Wyposa¿enie ¶wi±tyni pochodzi z ró¿nych okresów, ale g³ównie z XVIII w. Trzy o³tarze rokokowe datowane s± na koniec tego stulecia. W o³tarzu g³ównym znajduj± siê obracane nisze, w których umieszczone s± rze¼by: ¦w. Andrzeja, Matki Boskiej z Dzieci±tkiem, Chrystusa Bolesnego i Chrystusa Zmartwychwsta³ego. W o³tarzach bocznych umieszczone s± obrazy i rze¼by z XVII-XVIII w. oraz zabytki starsze. W ko¶ciele zachowa³y siê dwa krucyfiksy: procesyjny o cechach gotyckich z 1. po³owy XV w. i drugi naturalnych rozmiarów z pocz±tku XVI w. Cechy gotyzuj±ce maj± rze¼by ¶w. Anna i Pieta. Cenny jest zespó³ zabytków metalowych, klasycystycznych, które znalaz³y siê w wyposa¿eniu ¶wi±tyni w 1807 r.
Skwirtne, gmina U¶cie Gorlickie
 |
| dawna cerkiew |
Cerkiew greckokatolicka pw. ¶wiêtych Kosmy i Damiana w Skwirtnem wzniesiona zosta³a w 1837 r. w typie zachodnio³emkowskim. ¦wi±tynia trój-dzielna zbudowana w konstrukcji zrêbowej, pobita jest i pokryta gontami. Dachy zwieñczone s± zakoñczonymi kopulasto wie¿yczkami z wielobocznymi, ¶lepymi latarniami. Dekoracja malarska wnêtrza z ok. 1900 r., z³o¿ona jest z motywów figuralnych i ornamentalnych. Wyposa-¿enie cerkwi pochodzi g³ównie z XVIII-XIX w. Zachowa³y siê pozosta³o¶ci ikonostasu z XVIII-XIX w. m.in. z XVIII-wiecznymi ikonami Matki Boskiej z Dzieci±tkiem i Chrystusa Pantokratora. O³tarz g³ówny datowany jest na po³owê XIX w. Do wyposa¿enia nale¿± tak¿e krzy¿ procesyjny dwustronnie malowany z XVIII-XIX w. i dwa krzy¿e o³tarzowe cerkiewne z tego samego czasu. Obecnie ko¶ció³ filialny rzymskokatolicki po tym samym wezwaniem.
|
Szymbark, gmina Gorlice
|
Ko¶ció³ pomocniczy pw. ¦w. Wojciecha Biskupa w Szymbarku wzniesiony zosta³ w 1782 r. a jego fundatorem by³ Tadeusz Siedlecki. W 1920 r. dobudowana zosta³a zakrystia. Ko¶ció³ by³ gruntownie remontowany ok. 1850 r. Ko¶ció³ jest pó¼nobarokowy, zbudowany w konstrukcji zrêbowej. ¦ciany i dach pokryte s± gontami, a zakrystia jest murowana. Na dachu umieszczona jest wie¿yczka na sygnaturkê z latarni±. ¦ciany i stropy ko¶cio³a ozdobione s± dekoracj± malarsk± z³o¿on± z motywów figuralnych i ornamentalnych wykonan± w 1940 r. przez W³adys³awa Lisowskiego. Wyposa¿enie ¶wi±tyni pochodzi g³ównie z XVIII-XIX w. Rokokowe o³tarze powsta³y w 2. po³owie XVIII w. W o³tarzu g³ównym znajduje siê krucyfiks i obraz ¶w. Wojciecha z tego samego czasu. W lewym o³tarzu bocznym umieszczony jest m.in. barokowy obraz Matki Boskiej z Dzieci±tkiem z XVII-XVIII w. Drewniana chrzcielnica, ambona o charakterze barokowym i konfesjona³y datowane s± na wiek XIX. Barwne litografie z przedstawieniami stacji Drogi Krzy¿owej wykonane zosta³y ok. po³owy XIX w. Przed fasad± ko¶cio³a usytuowana jest murowana dzwonnica z XVIII/XIX w.
 |
| skansen |
O¶rodek Budownictwa Ludowego w Szymbarku jest muzeum prezentuj±cym kulturê ludow± mieszkañców pó³nocnej czê¶ci Pogórza Gorlickiego. Wiêkszo¶æ zabytków pochodzi z koñca XIX w., choæ s± i z XVIII. Do ciekawszych obiektów w skansenie nale¿±: kurna cha³upa z Siar z po³owy XIX w. (przyk³ad biedniackiego domu mieszkalnego z³o¿onego z trzech pomieszczeñ), cha³upa z Gródka z koñca XIX w. (przyk³ad czteropomieszczeniowej zagrody ¶rednio zamo¿nego ch³opa) i wiatrak ko¼lak z Krygu z pocz±tku XX w. W wiêkszo¶ci obiektów eksponowane jest zabytkowe wyposa¿enie zwi±zane z ich sposobem u¿ytkowania np. meble, sprzêty i stroje, w budynkach przemys³owych narzêdzia i maszyny, w stodo³ach wozy. W skansenie organizowane s± okazjonalnie pokazy tradycyjnego rzemios³a (np. garncarstwa, kowalstwa i tkactwa). W s±siedztwie muzeum po³o¿ony jest drewniany dworek mieszczañski zbudowany w latach 1918-1919.
Cerkiew parafialna greckokatolicka pw. Narodzenia Bogarodzicy w Szymbarku-Dolinach (obecnie rzymskokatolicki ko¶ció³ filialny pod tym samym wezwaniem) wzniesiona zosta³a w 1821 r. ¦wi±tynia remontowana by³a gruntownie w 1856 i 1927 r. (w 1856 r. dobudowana zosta³a m.in. kruchta). Zbudowana zosta³a w konstrukcji zrêbowej, pobita jest gontami i pokryta blach±. Wie¿ê z pozorn± izbic± wzniesion± w konstrukcji s³upowo-ramowej, wieñczy cebulasty he³m ze ¶lep± latarni±. Cerkiew jest dwudzielna. Do prezbiterium dobudowana jest zakrystia. Nad frontow± czê¶ci± korpusu ¶wi±tyni nadbudowana zosta³a wie¿a. W nawie i pod wie¿± wydzielony jest babiniec. Ikonostas z zespo³em ikon, wolnostoj±cy o³tarz g³ówny i dwa o³tarzyki boczne maj± charakter barokowy i pochodz± z 1. po³owy XIX w.
|
¦nietnica, gmina U¶cie Gorlickie
 |
| dawna cerkiew XVIII w. |
Cerkiew pw. ¦w. Dymitra zbudowano w latach 1755 - 58 w typie budownictwa zachodnio-³emkowskiego. Przebudowano ja w pierwszej po³owie XIX w. Jest to konstrukcja zrêbowa, z wie¿± konstrukcji s³upowej. Posiada dachy namiotowe z baniastymi he³mami. Wyposa¿enie wnêtrza pochodzi z XVII - XIX w., a polichromia ¶cienna z pocz±tku XX w.
|
U¶cie Gorlickie, gmina U¶cie Gorlickie
 |
| cerkiew |
Cerkiew parafialna grecko-katolicka pw. ¦w. Parascewy w U¶ciu Gorlickim wzniesiona zosta³a w 1786 r. w typie zachodnio³emkowskim. ¦wi±tynia zbudowana zosta³a w konstrukcji trójdzielnej, zrêbo-wej, pobita gontami i pokryta blach±. Wie¿a z nadwieszon± izbic± wzniesiona zosta³a w konstrukcji s³upowo-ramowej i zwieñczona jest baniastym he³mem ze ¶lep± latarni±. Wszystkie cz³ony budowli s± kwadratowe. Figuralno-ornamentalna dekoracja malarska w ¶wi±tyni wykonana zosta³a w 1938 r., a cerkiewne wyposa¿enie ko¶cio³a czê¶ciowo pochodzi z XVIII-XIX w. Pó¼nobarokowy ikonostas i ikony wykonane zosta³y w XVIII w. O³tarz g³ówny datowany jest na wiek XIX w. Obecnie jest to ko¶ció³ parafialny rzymskokatolicki pw. Matki Boskiej Nieustaj±cej Pomocy, ale w ko¶ciele odbywaj± siê tak¿e nabo¿eñstwa unickie.
|
Wilczyska, gmina Bobowa
Ko¶ció³ parafialny pw. ¦w. Stanis³awa Biskupa w Wilczyskach wzniesiony zosta³ w XVII w. (byæ mo¿e w 1605 r.). Ko¶ció³ odnawiano gruntownie w XVIII w. a tak¿e dobudowano kaplicê. Ko¶ció³ jednonawowy, zbudowany zosta³ w konstrukcji zrêbowej, oszalowany i pokryty gontami. W dachu nad prezbiterium umieszczona jest wie¿yczka na sygnaturkê z latarni±, zwieñczona he³mem ostros³upowym. Wyposa¿enie ko¶cio³a pochodzi g³ównie z XVIII w. Najstarszym zabytkiem w ¶wi±tyni jest kamienna, gotycka chrzcielnica z 1486 r. W regencyjnym o³tarzu g³ównym z 2. æwierci XVIII w. znajduje siê obraz z przedstawieniem ¶w. Stanis³awa Biskupa wskrzeszaj±cego Piotrowina, zapewne z XVIII/XIX w. W lewym, barokowym o³tarzu bocznym z ok. 1700 r. umieszczone zosta³y m.in. XVIII-wieczne obrazy ¶w. Anny Samotrzeæ i Matki Boskiej Anielskiej. W o³tarzu prawym z³o¿onym w XX w. z elementów barokowych znajduj± siê XIX-wieczne obrazy ¶w. Anny i ¶w. Antoniego. O³tarz w kaplicy ze wspó³czesn± rze¼b± Naj¶wiêtszego Serca Pana Jezusa pochodzi z XIX/XX w. Na belce têczowej umieszczony jest barokowy krucyfiks z XVIII w. Na to samo stulecie datowane s± ³awy z p³askorze¼bionymi bokami i przedpiersiami. Klasycystyczna ambona pochodzi z XIX w. Przed ko¶cio³em znajduje siê murowana dzwonnica z 1. po³owy XIX w. W s±siedztwie ¶wi±tyni usytuowane s± murowane kaplice: neogotycka, grobowa rodziny Majchrowiczów z 1862 r. i XIX-wieczna z rze¼b± Matki Boskiej z Dzieci±tkiem zapewne z XVIII/XIX w. we wnêtrzu.
Wo³owiec, gmina Sêkowa
 |
| cerkiew |
Cerkiew greckokatolicka pw. Opieki Naj¶wiêtszej Maryi Panny. Zbudowana w XVIII w., w XX praktycznie ocalono j± od ruiny. Konstrukcjê ma zrêbow±, trójdzieln±, posiada wie¿ê o konstrukcji s³upowo - ramowej z izbica. Ikonostas uzupe³niono ikonami ze zbiorów w £añcucie.
|
Wysowa, gmina U¶cie Gorlickie
 |
| ko¶ció³ |
Ko¶ció³ parafialny pw. Naj¶wiêtszej Marii Panny Wniebowziêtej w Wysowej wzniesiony zosta³ w latach 1936-1938 wed³ug projektu architekta Zdzis³awa M±czeñskiego, w tradycji dawnego budownictwa regionalnego. Pracami przy budowie ¶wi±tyni kierowa³ najpierw Stanis³aw Marañda, a pó¼niej Jan Bedus. ¦wi±tynia jest oszalowana i pokryta blach±. Zbudowana zosta³a w konstrukcji zrêbowo-s³upowej. Wie¿a o pochy³ych ¶cianach, z pozorn± izbic± wzniesiona jest w konstrukcji s³upowo-ramowej. Wieñczy j± he³m z o¶mioboczn± pozorn± latarni± nakryt± kopu³k±. W dwuspadowym dachu nad naw± znajduje siê wie¿yczka na sygnaturkê z latarni±. Wyposa¿enie ko¶cio³a jest skromne. Barokowy o³tarz g³ówny z XVIII lub XIX w. pochodzi z innego ko¶cio³a. W nim znajduje siê obraz Wniebowziêcia Naj¶wiêtszej Marii Panny namalowany wed³ug Murilla przez Mieczys³awa Wyrobka.
 |
| cerkiew |
Cerkiew greckokatolicka pw. ¦w. Micha³a Archanio³a w Wysowej wzniesiona zosta³a w 1779 r. na miejscu poprzedniej spalonej w 1777 r. w czasie walk konfederatów barskich z wojskami rosyjskimi. Budowla w typie zachodnio-³emkowskim, wzniesiona w konstrukcji zrêbowej, oszalowana i pokryta blach±. Wysoka wie¿a z izbic± wzniesiona zosta³a w konstrukcji s³upowo-ramowej, a wieñczy ja he³m baniasty z pozorn± latarni±. W ¶cianach izbicy umieszczone s± ¶lepe tarcze zegarowe. Dachy zwieñczone zosta³y wie¿yczkami takiego samego kszta³tu jak he³m wie¿y. Cerkiew jest dwudzielna (pierwotnie by³a trójdzielna). Dekoracja malarska wnêtrza cerkiewnego wykonana zosta³a w latach 1912-1913. Sk³ada siê z motywów architektonicznych, figuralnych i ornamentalnych. W ¶wi±tyni znajduje siê wyposa¿enie cerkiewne z XVIII i XIX w. Szczególnie godny uwagi jest cenny pó¼nobarokowy ikonostas z dobrze zachowanym kompletem ikon. Obecnie jest to cerkiew filialna parafii prawos³awnej w Hañczowej.
|
Zdynia, gmina U¶cie Gorlickie
 |
| cerkiew XVIII w. |
Cerkiew greckokatolicka pw. Opieki Naj¶wiêtszej Marii Panny pochodzi z 1786 r. ¦wi±tynia jest trójdzielna, jednonawowa, konstrukcji zrêbowej z wie¿± s³upowo - ramow±. O³tarz g³ówny jest rokokowy, pochodzi z XVIII w. Obok stoi drewniana dzwonnica z 1912 r. Obecnie jest to ¶wi±tynia prawos³awna.
|
|
|