Facebook
21 listopada 2017 18:29
Imieniny: Janusza, Marii, Konrada
A A A
FAIL (the browser should render some flash content, not this).
FAIL (the browser should render some flash content, not this).
FAIL (the browser should render some flash content, not this).
Drewniane piękno
Redaktor: Ewa Żarnowska    11.02.2014. Drukuj Powiadom Znajomego

Przemierzając powiat gorlicki, szczególnie często napotykamy zabytki architektury drewnianej – cerkwie, kościoły, kaplice, dzwonnice. Obiekty te na trwałe wpisały się już w krajobraz Beskidu Niskiego i Pogórza.
Charakterystyczny akcent w krajobrazie stanowią greckokatolickie i prawosławne cerkwie – wiosną i latem ich duże, baniaste hełmy i brązowe ściany są z dala widoczne, odcinając się wyraźnie od zieleni pól. Cerkwie Beskidu Niskiego zazwyczaj są trójdzielne, składają się z prezbiterium, nawy oraz babińca, nad którym wznosi się wieża. Wszystkie części nakrywają wysokie, niekiedy kilkakrotnie łamane dachy zwieńczone baniami. Głównym elementem wyposażenia cerkwi jest ikonostas, czyli ściana z wmontowanymi w nią kilkoma rzędami ikon, niejednokrotnie ozdobiona dekoracją snycerską. Najstarsze z cerkwi, m.in. w Owczarach i Kwiatoniu pochodzą jeszcze z XVII wieku. Do pięknych przykładów  architektury cerkiewnej należą także obiekty w Bartnem, Skwirtnem, Koniecznej, Hańczowej czy Gładyszowie wzniesiona na planie krzyża równoramiennego.
Kościoły rzymskokatolickie znajdują się głównie w północnej części powiatu. Najstarsze i najpiękniejsze z nich – w Binarowej i Sękowej zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO.  Obydwie świątynie, podobnie jak rekonstruowany po pożarze kościół w Libuszy, wzniesione zostały na początku XVI wieku. Świątynie pierwotnie były dwuczęściowe (nawa i prezbiterium), nakryte wspólnym gontowym dachem. W późniejszych czasach dostawiano do nich wieże czy niekiedy dobudowywano charakterystyczne podcienia,  tzw. soboty. Inny charakter posiadają znacznie późniejsze, pochodzące z XVIII wieku, kościoły w Szalowej, Szymbarku czy Rożnowicach. Wzniesione w stylu barokowym, starają się naśladować trendy stosowane powszechnie w ówczesnym budownictwie murowanym. W zewnętrznym wyglądzie przejawia się to głównie w rozbudowanych dwuwieżowych fasadach, baniastych hełmach (Szalowa),  szczytach z wolutowymi zdobieniami (Szymbark), jak również w dekoracji wnętrza, m.in. w iluzjonistycznym malarstwie.
Na terenie powiatu zachowała się również piękna sześcioboczna kaplica cmentarna z XVII wieku w Moszczenicy  (jedyny podobny obiekt z Małopolski znajduje się na Salwatorze w Krakowie), jak również dzwonnica przycerkiewna w Pętnej z I poł. XIX wieku.
Miejscem, gdzie można poznać drewniane tradycyjne budownictwo Pogórzan, jest Skansen Budownictwa Ludowego w Szymbarku. Zobaczyć tu można m.in. kurną chatę, zabudowania gospodarcze, wiatraki, kuźnię, olejarnię, piec garncarski.

Kościół w Szymbarku wzniesiony został w 1782 r. Jego ściany i dachy pobite są gontem. Bardzo piękny jest szczyt fasady ozdobiony falistym wykrojem. Wewnątrz trzy rokokowe ołtarze z 2. poł. XVIII w. W lewym ołtarzu bocznym obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem wręczającej różańce św. Dominikowi i św. Katarzynie Sieneńskiej z XVII-XVIII w. Drewniane ambona i chrzcielnica pochodzą z XIX w., na ambonie ustawiona jest współczesna rzeźba Chrystusa Frasobliwego.

Kościół w Szalowej. Barokowa świątynia powstała w 1736 lub 1739 r.  Trójnawowa, na nawach bocznych nadbudowane dwie masywne wieże. Pomiędzy nimi szczyt z rzeźbą św. Michała Archanioła walczącego z szatanem. Wnętrze zachwyca polichromią i jednolitym, barokowo--rokokowym wyposażeniem. Należą do niego m.in. późnobarokowe ołtarze z poł. XVIII w. (główny i 6 bocznych) ambona z XVIII w., chrzcielnica z czarnego marmuru z XVII/XVIII w. oraz rzeźby apostołów umieszczone na arkadach oddzielających nawy.

Kaplica w Moszczenicy. Kaplica powstała ok. 1680 r. Zbudowana jest na planie sześcioboku. Pobite gontem ściany posadowione są na podmurówce z kamienia. Obiekt nakryty jest namiotowym, sześciopołaciowym gontowym dachem, zwieńczonym pozorną latarnią z podwójnym daszkiem. W wejściu portal wycięty jeszcze w tzw. ośli grzbiet rozpowszechniony w dobie gotyku. Wnętrze ozdobione jest barokowo-ludową polichromią ukazującą rozbudowany  (składający się z ponad 20 scen) cykl Męki Pańskiej.

Cerkiew w Kwiatoniu zbudowana została w XVII w. W 1743 r. dobudowano do niej wieżę. Stanowi najpiękniejszy przykład północno--zachodniego łemkowskiego budownictwa sakralnego w Polsce. Bryła zachwyca przede wszystkim namiotowymi, łamanymi dachami oraz bardzo wysoką wieżą o pochyłych, zwężających się ku górze ścianach. Z wyposażenia uwagę zwraca głównie piękny ikonostas wykonany przez Michała Bogdańskiego w 1904 r. Polichromia pochodzi z 1811 r. W 2013 r. cerkiew została wpisana na Listę UNESCO.

Cerkiew w Gładyszowie wzniesiona została w 1938 r. Zbudowana jest w tzw. ukraińskim stylu narodowym, na planie krzyża równoramiennego. Na skrzyżowaniu jego ramion wznosi się ogromna kopuła zakończona ślepą latarnią. Wewnątrz znajduje się ikonostas wykonany w 2005 r. Utrzymany w białej tonacji, doskonale harmonizuje z naturalnym kolorem ścian. W cerkwi są dwa ołtarze, w jednym ikona Ukrzyżowanie z XVIII w., w drugim sprowadzonym do świątyni w latach 80. XX w. Pieta oraz Serce Jezusa.

Cerkiew w Owczarach powstała w 1653 r. W 1994 r. otrzymała prestiżową nagrodę Prix Europa Nostra za wzorowo prowadzone prace konserwatorskie. W bryle uwagę zwracają namiotowe, łamane uskokowo dachy zwieńczone wysmukłymi, baniastymi hełmami. Nadproże zachodniego portalu wycięte w tzw. ośli grzbiet. W świątyni znajduje się kompletne wyposażenie cerkiewne z XVII-XIX w., m.in.  piękny ikonostas oraz dwa barokowe ołtarze boczne w nawie z początku XVIII w.

1.
tn_cerkiew w bartnem.jpg
2.
tn_cerkiew w bodakach.jpg
3.
tn_cerkiew w gladyszowie.jpg
4.
tn_cerkiew w hanczowej.jpg
5.
tn_cerkiew w krzywej.jpg
6.
tn_cerkiew w kunkowej.jpg
7.
tn_cerkiew w leszczynach.jpg
8.
tn_cerkiew w losiu.jpg
9.
tn_cerkiew w owczarach.jpg
10.
tn_cerkiew w wolowcu.jpg
11.
tn_kosciol w binarowej.jpg
12.
tn_kosciol w sekowej.jpg
13.
tn_kosciol w szalowej2.jpg
14.
tn_kosciol w szalowej3.jpg
15.
tn_kosciol w szalowej4.jpg
16.
tn_kwiaton2.jpg
 

 
KONTAKT
Starostwo Powiatowe w Gorlicach
38-300 Gorlice
ul. Biecka 3
tel.: (018) 353 53 80
fax: (018) 353 75 45
mail: starostwo@powiatgorlicki.pl